مى‌پردازيم كه شايد بتوان گفت مهم‌ترين حقّ فرزندان بر والدين است. تربيت، عبارت است از رفع موانع و ايجاد مقتضيات براى آن‌كه استعدادهاى انسان در جهت كمال مطلق شكوفا شود. [١] در آموزه‌هاى نبوى نيز تربيت به عنوان يك حقّ مسلّم ديده و مطرح شده است؛ چنان‌كه آن حضرت مى‌فرمايد:

«حقّ فرزند بر پدرش اين است كه نام نيك بر او گذارد، به نيكويى تربيتش كند، و او را در موقعيتى شايسته قرار دهد». [٢] نكته قابل توجّه در اين روايت آن است كه از سياق كلام- كه در مقام بيان حقوق كودك بر پدر و مادر است و از فعل مضارع استفاده شده است- روشن مى‌شود والدين كودك پيوسته بايستى اين حقّ- قرار دادن كودك در وضعيتى شايسته- را رعايت كنند.

و يا در روايت ديگرى كه دلالت بر وجوب اكرام و بزرگداشت كودكان دارد، پيامبر اكرم (ص) مى‌فرمايد:

«فرزندانتان را تكريم كنيد و آنان را به نيكى تربيت كنيد كه آمرزيده مى‌شويد». [٣] اكرام مطرح شده در روايت به اين مفهوم است كه والدين بايستى كودك را در موضعى شايسته و زيبنده او قرار دهند- به تعبير ديگر، او را درست تربيت كنند-؛ چرا كه واژه «كرم» در لغت عرب به صفات و محاسن بلند و عظيم گفته مى‌شود؛ و اكرام و تكريم فرد، به مفهوم رساندن نفعى به اوست كه خالى از هرگونه عيب و خللى باشد. [٤] از اين‌گونه تعابير جايگاه ويژه تربيت مشخّص مى‌شود كه هيچ چيز مانند آن پايدار نيست؛ و خوشبختى و بدبختى آدميان به آن بسته است. بنابراين، بزرگ‌ترين‌

[١]. مصطفى دلشاد تهرانى، سيرى در تربيت اسلامى، ص ٢٥.

[٢]. «حقّ الوالد على ولده أن يحسن اسمه وأدبه ويضعه موضعاً حسناً»؛ محمّد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٨، ص ١٧٧؛ شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٨٠؛ علاء الدين بن حسام الدين متقى هندى، كنزالعمّال فى أحاديث الأقوال و الأفعال، ج ١٠، ص ١٤٩.

[٣]. «أكرموا أولادكم و أحسنوا أدبهم يغفر لكم»؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ١٥، ص ١٩٥، باب ٨٣ از ابواب جملة من حقوق الأولاد.

[٤]. راغب اصفهانى، المفردات فى غريب القرآن، ص ٤٢٩.