بن زياد الوشّاء است كه در جلالت قدر و وثاقت او شكّى نيست. [١] «حمّاد بن عثمان»، حماد بن عثمان بن عمرو بن خالد الفزارى كوفى است كه از روات امام صادق (ع) و ثقات اصحاب است. [٢] بنابراين، روايت فوق به جهت «معلّى بن محمّد» معتبره است و موثقه نيست.

فقه الحديث: حمّاد بن عثمان مى‌گويد: از امام صادق (ع) در مورد مقدار تأديب اطفال و خدمتگزاران سؤال نمودم. فرمودند: مجاز هستيد كه به مقدار پنج يا شش تازيانه بزنيد و در اين رابطه مدارا نماييد.

از اين‌كه راوى فقط از مقدار ضربه‌اى كه براى تأديب زده مى‌شود، سؤال مى‌كند، دانسته مى‌شود كه وى ولايت بر تأديب و جواز آن را به عنوان امرى مسلّم و قطعى مى‌دانسته است؛ [٣] امام (ع) نيز ضمن تاييد نظر راوى، سؤال او را پاسخ داده است.

روايت ديگرى را عوالى اللآلى از پيامبر اكرم (ص) در مورد تأديب كودكان به همين مضمون نقل كرده است كه مى‌تواند به عنوان تاييد مطلب فوق قرار گيرد. [٤]

١- ٣ «حميد بن زياد، عن الحسن بن محمّد بن سماعة، عن غير واحد من أصحابه، عن أبان بن عثمان، عن بعض أصحابه، عن أبى‌عبدالله (ع) فى الصبى إذا شبّ فاختار النصرانية وأحد أبويه نصرانى أو مسلمين، قال: لا يترك ولكن يضرب على الاسلام». [٥]

سند روايت: اين روايت را مرحوم شيخ كلينى از «حميد بن زياد» نقل مى‌كند كه‌

[١]. احمد بن على نجاشى، رجال النجاشى، صص ٣٩ و ٤٠، شماره ٨٠؛ سيد ابوالقاسم موسوى خويى، معجم رجال الحديث، ج ٦، صص ٣٨- ٤٠ و ٧٠ و ٧٧- ٨٠.

[٢]. احمد بن على نجاشى، رجال النجاشى، ص ١٤٣، شماره ٣٧١؛ «حماد بن عثمان بن عمرو بن خالد الفزارى مولاهم، كوفى، كان يسكن عرزم فنسب إليها، و أخوه عبد الله ثقتان، رويا عن أبى عبد الله (ع) ...».

[٣]. سيد عبدالاعلى سبزوارى، مهذّب الاحكام، ج ٢٨، ص ٣٧.

[٤]. حسين نورى، مستدرك الوسائل، ج ١٥، ص ١٦٧، باب ٦٢ از ابواب احكام اولاد، ح ١.

[٥]. محمّد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٧، ص ٢٥٧؛ محمّد بن حسن طوسى، تهذيب الاحكام، ج ١٠، ص ١٤٠؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٥٤٦، باب ٢ از ابواب حد المرتد، ح ٢.