قاعده فراغ وتجاوز - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٥٦ - ٦- اخبار و روايات
بسيارى است؛ وى از ثقات اماميه و از اصحاب امام هادى و امام عسگرى عليهما السلام است. [١]
«عبداللَّه بن الحسن»: در مورد اين راوى، همانگونه كه در روايت ششم بيان شد، ذكر و توثيقى در كتابهاى رجالى به ميان نيامده و مجهول است؛ بنابراين، سند روايت اشكال دارد.
معناى روايت: على بن جعفر از برادرش موسى بن جعفر عليهما السلام سؤال مىكند: اگر شخصى وضو داشته و بعد شكّ كند كه وضو دارد يا نه، وظيفهاش چيست؟ امام عليه السلام در جواب، بيان مىفرمايند: اگر هنگام نماز چنين شكّى مىكند، لازم است نمازش را رها كند و برود وضو بگيرد، و مجدّداً نمازش را بخواند؛ امّا اگر بعد از نماز شكّ كند، ديگر نيازى به گرفتن وضو نيست و همان كفايت مىكند.
در مورد دلالت اين روايت بر قاعده فراغ، همانگونه كه صاحب وسائل رحمه الله نيز بيان داشتهاند- أقول: هذا محمول على الاستحباب لما مرّ، وآخره قرينة ظاهرة على ذلك، ويمكن حمله على أنّ المراد بالوضوء، الإستنجاء ... [٢]- بايد گفت كه اين روايت بر قاعده فراغ و تجاوز دلالتى ندارد و بلكه دالّ بر استصحاب- استصحاب وضوى سابق- است. به همين جهت، يا بايد روايت را بر استحباب حمل نمود و يا آن كه گفته شود- همانطور كه صاحب وسائل رحمه الله گفته است- مراد از وضو، استنجاء است؛ ليكن چون روايت از جهت سند دچار اشكال است، دقّت در متن آن لازم نيست.
١٢) محمّد بن الحسن بإسناده عن الحسين بن سعيد، عن فضالة، عن حمّاد بن عثمان، قال: قلت لأبي عبد اللَّه عليه السلام: أشكّ وأنا ساجد، فلا أدري ركعت أم لا؟ قال عليه السلام: «إمض». [٣]
[١]- ر. ك: احمد بن على نجاشى، رجال النجاشى، ص ٢١٩، شماره ٥٧٣؛ محمّد بن حسن طوسى، الفهرست، ص ١٦٧، شماره ٤٣٩؛ سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى، معجم رجال الحديث، ج ١٠، ص ١٣٩، شماره ٦٧٥٥ و ص ١٤٧، شماره ٦٧٦٠.
[٢]- محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ١، ص ٤٧٣.
[٣]- محمّد بن حسن طوسى، تهذيب الأحكام، ج ٢، ص ١٦٠، حديث ٥٩٣ و الإستبصار، ج ١، ص ٥٣٢، حديث ٥/ ١٣٥٥؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى، وسائل الشيعة، ج ٦، ص ٣١٧، باب ١٣ از ابواب الركوع، حديث ١.