سوگندهاى پر بار قرآن

مقدّمه

تفاوت تفسير موضوعى و ترتيبى

سوگندهاى پرمعناى قرآن

تنوّع سوگندهاى قرآن

پيشنيازهاى بحث

ميوههاى اين مباحث

عظمت قرآن مجيد

توصيف قرآن از زبان پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله

تفكّر و تأمّل در مضامين آيات قرآن

1 حكم شرعى سوگند ياد كردن

اقسام سوگند

سوگندهاى دروغ و مجازات شديد آن

سوگند دروغ در روايات اسلامى

ترك سوگند راست حتّى با ضرر مالى!

كفّاره سوگند

سه راه حل

شايعه پراكنى، بلاى عصر ما

3 ماهيّت و محتواى سوگند

4 فلسفه سوگندهاى خداوند

2 سوگند به غير خدا

اسلام آيين انديشه و تفكّر

در چه امورى بينديشيم؟

1 تفكّر در جهان آفرينش

2 انديشه در تاريخ گذشتگان

3 تفكّر در آيات الهى

4 تفكّر در مثالهاى قرآن

تفسير سوگندهاى قرآن در كلام دانشمندان

5 شيوههاى بحث از قسمهاى قرآن

فصل اوّل سوگندهاى يازده گانه

قسمهاى يازدهگانه و تهذيب نفس

«مُقْسَمٌ بِه» و «مُقْسَمٌ لَهُ» و رابطه بين اين دو

تفكّر در كلام اميرمؤمنان على عليه السلام

نكته اوّل آنچه خداوند بدان سوگند خورده است

خورشيد عالمتاب

الف) عظمت خيره كننده خورشيد

د) شعلههايى از خورشيد

ه) جاذبه خورشيد

آثار و اسرار نور خورشيد

1 همه چيز مرهون نور خورشيد!

2 پرورش موادّ غذايى با نور آفتاب

3 بارانها و نور آفتاب

4 رابطه نور خورشيد و بادها

5 آفتاب منشأ زيباييها

6 نور خورشيد منبع انرژيها

سوگند به ماه

برخى از ويژگىهاى ماه درخشان!

الف) حجم كره ماه

ب) وزن ماه

ج) زندگى در كره ماه

د) حركت كره ماه

ه) فاصله ما تا كره ماه

و) روز و شب در ماه

گوشهاى از بركات كره ماه

1 ماه، تقويمى طبيعى!

ب) وزن خورشيد

ج) درجه حرارت خورشيد

2 جزر و مد

يك توصيه مهم

سوگند به روح انسان

نفس و معانى آن

3 وجدان بيدار انسان

4 هوا و هوس

روح در قرآن

روح نباتى، حيوانى و انسانى

آنچه در درون ماست!

معارف دينى فطرى است!

نكته دوم آنچه خداوند براى آن سوگند خورده است

اهميّت تزكيه نفس

1 انسان

2 روح انسان

تزكيه نفس چيست؟

تزكيه در كلام پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله

راه پاك ماندن

پاكسازى نفس

راه تهذيب نفس

سير و سلوك

1 توبه؛

2 مبارزه با هوا و هوس؛

3 توجّه به ذ كر خدا؛

برنامه چهارمادّهاى!

ريشه مشارطه

ريشه مراقبه

ريشه محاسبه

ريشه معاقبه

آثار تهذيب نفس در دنيا

ميوههاى معنوى تهذيب نفس

آخرين نكته!

پاداش مخلَصين

نكته سوم رابطه «مُقْسَمٌ بِه» و «مُقْسَمٌ لَهُ»

فصل دوم سوگندهاى پنجگانه

شرح و تفسير

تفسير اوّل زندگى بنىاسرائيل

1 سوگندهاى سوره طور

تفسير دوم مقدّسات تشريعى و تكوينى

تفسير سوم تفسيرى متفاوت

نكته دوم تفسير مقسم له

رابطه قسمها با مقسم له

تناسب بين جرم و جريمه

2 سوگندهاى سوره مرسلات

نكته اوّل شرح و تفسير سوگندها

تفسير اوّل بادهاى باران آفرين

مأموريّت بادها!

1 آبيارى كره زمين

2 بارور كردن گياهان

3 تعديل هوا

4 جابجايى هوا

5 توليد امواج در درياها

نكته دوم تفسير مقسم به

نكته سوم پيوند قسمها با مقسم به

تفسير دوم فرشتگان فرمانبردار

فرشتگان در معارف اسلامى

مأموريّتهاى ملائكه

فرشتگان در كلام اميرمؤمنان

فلسفه آفرينش فرشتگان

ملائكه چگونهاند؟

3 سوگندهاى سوره نازعات

تفسير اوّل گروههاى از فرشتگان

مقسم له چيست؟

پيامهاى سوگندهاى پنجگانه

تفسير دوم مجاهدان راه خدا

پيام سوگندها طبق تفسير دوم

ابرمرد جهاد و شهادت!

4 سوگندهاى سوره فجر

شرح و تفسير تفكّر و انديشه

سوگندهاى پنجگانه و اعمال حج

اسرار مراسم حج

1 اجتماع روزانه

2 اجتماع هفتگى

3 اجتماع سالانه

فلسفه اعمال حج

1 فلسفه اخلاقى

2 فلسفه سياسى

3 فلسفه فرهنگى

4 فلسفه اقتصادى

تفسيرهاى مختلف، براى آيه واحد!

تفسير دوم تفسيرى وسيعتر

تفسيرهاى ديگرى براى فجر

مقسم له

پيام سوگندهاى پنجگانه و مقسم له

فصل سوم سوگندهاى چهارگانه

سوگندهاى مبهم

الف) تفسيرى از حضرت على عليه السلام

ب) سوگند به باران

مقسم له اهميّت معاد

رابطه قسمها با مقسم له اهميّت مبدأ و معاد

حساب و كتاب در همه چيز

2 سوگندهاى سوره انشقاق

نكات چهارگانه

سوگندهاى چهارگانه

1 سوگندهاى سوره ذاريات

شرح و تفسير مقسم له

آينه عبرت!

3 سوگندهاى سوره بروج

شرح و تفسير سوگندهاى چهارگانه

شرح و تفسير مقسم له

رابطه قسمها و مقسم له

شكنجه ممنوع!

4 سوگندهاى سوره تين

نظريّات سه گانه در تفسير قسمهاى چهارگانه

1 ساختمان ميوهها، شاهكار عجيب خلقت

2 طور سينين

3 مكّه و نعمت امنيّت

مقسم له

توضيح چند نكته

1 معناى تقويم

2 ارزش انسان از دو ديدگاه

الف) نمايندگى پروردگار

ب) روح خدايى!

ج) معلّم فرشتگان!

سؤال علم الاسماء چيست؟

د) مسجود فرشتگان

3 اسفل سافلين چيست؟

نقش مهمّ دوست

شأن نزول آيات مورد بحث

دوست بد در كلام اميرمؤمنان عليه السلام

ايمان و عمل صالح، اركان اساسى احسن تقويم

تعريف ايمان

عمل صالح چيست؟

الف) آبيارى گوسفندان

ب) حضانت فرزندى يتيم

گستره عمل صالح

ج) يك شب ميهماندارى

فصل چهارم سوگندهاى سوره بلد

1 سوگندهاى سوره بلد

چرا سوگند به مكّه؟

كدام پدر و فرزند؟

فلسفه سوگندهاى سه گانه

دنياى عجيب جنين

ظلمات ثلاث چيست؟

اين همه سوگند براى چه؟

فلسفه رنجها و بلاها و مشكلات

1 بيدار كردن انسان از خواب غفلت

2 تقويت روح و جسم انسان

4 نتيجه گناهان

3 مشكلات خود ساخته

5 بازگشت بسوى خدا

6 بلايا براى آزمايش

7 مشكل ظاهرى و نعمت واقعى

1 تفاوت محتوايى

2 تفاوت شكلى

2 سوگندهاى سوره صافّات

تفاوت سورههاى مكّى و مدنى

تفاسير سه گانه، براى سوگندهاى سه گانه

تفسير اوّل فرشتگان

تفسير دوم رزمندگان اسلام

تفسير سوم علما و دانشمندان

مقسم له، يا چيزى كه براى آن سوگند ياد شده

الف) تفاوت «اله» و «اللَّه»

ب) كارآيى بتها از نظر بتپرستان

ج) اثبات اعتقاديّات با سوگند!

د) تفسير المشارق

حديث طلا و نقره!

3 سوگندهاى سوره مدّثر

اوّلين سورهاى كه بر پيامبر نازل شد!

تفسيرى ديگر براى مشارق ومغارب

ه) بتهاى عصر ما!

سوگند دوم قسم به شب

1 شب سبب تعديل حرارت

2 شب مايه آرامش

چرا سوگند به آخر شب؟

سوگندهاى سه گانه

سوگند اوّل قسم به ماه

نماز شب در آيات قرآن

سوگند سوم قسم به روشنايى صبح

ارتباط سوگندهاى سه گانه

نماز شب در روايات

مقسم له (آنچه براى آن سوگند خورده شده)

ترك اولى چيست؟

4 سوگندهاى سوره تكوير

نشانههاى دوازدهگانه آغاز قيامت

سوگندهاى سه گانه

سوگند اوّل پنج ستاره معروف

سوگند دوم قسم به سحرگاهان «

سوگند سوم قسم به صبحگاهان «

اين همه قسم براى چه؟

خنّس، جوار و كنّس

هدايتهاى قرآن

آسمان در قرآن

الف) حرارت بىنظير!

ب) حجمى بزرگ!

ج) جاذبهاى خيره كننده!

د) فاصله بسيار دور

5 سوگندهاى سوره ليل

سوگند اوّل و دوم قسم به شب و روز

سوگند سوم قسم به جنس نر و ماده

دو جنسىها و تغيير جنسيّت

تغيير جنسيّتهاى صورى

زمامدار مسلمين

على عليه السلام و حلّ مشكلات لاينحل

شأن نزول

مقسم له

توصيف سخاوت از زبان معصومين عليهم السلام

نقش ايمان به آخرت در پرورش فضايل اخلاقى

سخاوتمند حقيقى

بخل در روايات

6 سوگندهاى سوره والعاديات

شأن نزول غزوه ذات السلاسل، يا مراسم حج؟

ادلّه طرفداران مكّى بودن سوره عاديات

دليل طرفداران مدنى بودن اين سوره

شرح و تفسير قسمهاى سه گانه

جهاد دفاعى!

جهاد در قرآن مجيد

جهاد قانون طبيعت

غفلت منشأ ناسپاسىها

اين سوگندها براى چيست؟

مطلب اوّل انسان ناسپاس است «

شكر نعمت در روايات

مطلب دوم مال پرستى

انسان مذموم است يا ممدوح؟

فصل پنجم سوگندهاى دوگانه

1 سوگندهاى سوره قلم

سوگند اوّل قسم به قلم

سوگند دوم قسم به «ما يسطرون»

نقش قلم در عصر و زمان ما

آزادى قلم تا كجا؟

ارزش قلم

ارزش قلم از ديدگاه امام صادق عليه السلام

اين سوگندها براى چه؟

1 پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله مجنون نيست!

2 پاداشى جاودانه براى پيامبر صلى الله عليه و آله

ب) برچسب جادوگرى!

ج) برچسب كاهن!

د) برچسب شاعر!

3 اخلاق عظيم پيامبر صلى الله عليه و آله

مقسم له اوّل برچسبهاى ناروا

الف) برچسب جنون!

فلسفه برچسب جنون

فلسفه برچسب جادوگرى

اسعد بن زراره!

اعتراف وليد بن مغيرة

پيشگويى و كهانت از منظر شرع

فلسفه برچسب كهانت

سرچشمههاى كهانت

فلسفه برچسب شاعر

مقسم له دوم پاداش پيامبر صلى الله عليه و آله

مقسم له سوم اخلاق پيامبر صلى الله عليه و آله

ب) عفو و بخشش مردم مكّه

عفو و بخشش پيامبر صلى الله عليه و آله

الف) عفو همسايه يهودى

رابطه قسمها و مقسم له

اخلاق اسلامى

تفسير اخلاق عظيم

اخلاق اسلامى در جامعه اسلامى

2 سوگندهاى سوره حاقّه

سعادت و ابزار آن

چشم، يكى از مهمترين ابزارهاى شناخت

سوگندهاى دوگانه ديدنيها و ناديدنيها

اين سوگندهاى مهم براى چه؟

رابطه قسم و مقسم له

اثبات حقانيّت قرآن با سوگند!

كريم كيست؟

شكر نعمت ولايت

سوگند دوم قسم به وجدان بيدار

حالت اوّل نفس امّاره

حالت دوم نفس لوّامه

3 سوگندهاى سوره قيامت

سوگند اوّل قسم به روز قيامت

حالت سوم نفس مطمئنّه

راه رسيدن به نفس مطمئنّه

رابطه قيامت و نفس لوّامه

مقسم له معاد جسمانى

چرا استخوانها؟

قدرت نمايى پروردگار

نفس امّاره در كلام مولاى متّقيان على عليه السلام

معاد جسمانى و روحانى

4 سوگندهاى سوره طارق

آسمان چيست؟

طارق چيست؟

عالم عجيب ستارگان!

هدف از سوگندها توجّه به معاد و قيامت

فلسفه سوگند به آسمان و ستارگان درخشان

نامه اعمال در آيات قرآن

چگونگى معاد و بازگشت انسانها

تفسير «صلب» و «ترائب»

5 سوگندهاى سوره ضحى

تفاوتهاى سورههاى مكّى و مدنى

شأن نزول قطع موقّت وحى

فلسفه قطع موقّت وحى

جنينشناسى، يا خداشناسى؟

شرح و تفسير سوگندها

سوگند به روز و شب براى چه؟

عاقبت به خيرى

آزار و اذيّتهاى مشركان

محبّتهاى خداوند

اميدوار كنندهترين آيه قرآن!

محدوده شفاعت

سه نعمت بزرگ و سه وظيفه حسّاس

نعمت اوّل پناه دادن به هنگام يتيمى!

نعمت سوم كمكهاى مالى

پيامبران دردآشنا

نعمت دوم يافتن به هنگام گم شدن!

وظيفه اوّل اكرام يتيمان

وظيفه سوم بيان نعمتهاى الهى و شكر آن

شكر نعمت در روايات معصومين عليهم السلام

وظيفه دوم رسيدگى به نيازمندان

تفسيرى ديگر براى آيه سؤالات علمى و دينى

فصل ششم سوگندهاى يگانه

1 سوگند نخست سوره نحل

اسلام آيين خشونت يا رحمت؟

شرح و تفسير آيه

سخنى پيرامون واژه «اللَّه»

ريشه اصلى كلمه «اللَّه»

2 بدعت حرام؛

بدعت در آيات قرآن

سوگند به «اللَّه» براى چه؟

بدعت مشروع و نامشروع!

1 بدعت مجاز؛

منشأ مشكلات عصر جاهليّت

بدعت خاص و عام

وظيفه دانشمندان در مقابل بدعتها

آثار و عواقب بدعت!

الف) بدعت و ناسازگارى آن با توحيد

ب) بدعت عامل تفرقه!

ج) بدعت و محو دين

ه) اعمال بدعتگذار قبول نيست!

د) بدعت و هواپرستى

سرچشمه بدعت

2 سوگند دوم سوره نحل

آنچه سوگند به آن ياد شده و مقسمله

اتمام حجّت با آمدن پيامبران

تسويلات شياطين عصر ما

گناه در لباس عبادت!

سلطه شيطان چگونه است؟

مبادى تزيين اعمال

1 شيطان

تسويلات شيطانى

2 هواى نفس

3 خداوند متعال!

4 دوستان بد

5 طبيعت بعضى از اعمال!

3 سوگند سوره نساء

شأن نزول اختلاف زبير و حاطب

سوگند به ربّ

مقام تسليم

4 سوگند سوره حجر

شرح و تفسير سؤال از اعمال انسان

الف) از چه كسانى سؤال مىشود؟

ب) از چه مىپرسند؟

سؤال از نعمتها در روايات

5 سوگند سوره مريم

شرح و تفسير آيه سوگند معاد جسمانى

سؤال از نعمتها

نكات قابل ملاحظه

1 سوگند به پروردگار محمّد صلى الله عليه و آله

2 فايده جمع كردن ظالمان در اطراف جهنّم

3 منكران معاد و شياطين

4 سردمداران ظلم، جلودار جهنّميان

تقوا از ديدگاه امام صادق عليه السلام

تقوا در نظر امام المتّقين

5 تقوا مايه نجات

حقيقت تقوا

6 سوگند سوره ذاريات

شرح و تفسير نشانههاى سه گانه توحيد

تقدير روزى يا تلاش براى روزى؟

معضل بيكارى و وظيفه مسئولين

ب) حيوانى كه نه مادرش را مىبيند و نه فرزندش را!

ج) موجودات زنده اعماق درياها

د) چگونگى تغذيه جنين

2 فلسفه تلاش براى كسب روزى

3 رزق و روزى و ظرفيّتها

مباحث تكميلى

1 وسعت رزق و روزى خدا!

الف) گرده افشانى در گلها و گياهان و درختان

4 روزى غير منتظره چرا؟

5 اهميّت روزى حلال

مشرق و مغرب در قرآن

7 سوگند سوره معارج

شرح و تفسير

على عليه السلام و تقاضاى بىمورد عقيل

آثار ايمان به معاد

تأثير ايمان به معاد در زندگى حضرت على عليه السلام

على و هديه شبانه!

8 سوگند سوره حجر

قصه عذاب قوم لوط

چند نكته قابل توجّه

درسهاى عبرت داستان قوم لوط

الف) بدبختى نتيجه هواپرستى!

ب) مستى هواپرستى!

ه) خشك و تر با هم نمىسوزد

و) حاكميّت ضوابط بر روابط

ج) سرعت عذاب الهى

د) عذاب با عوامل حيات!

مستى دنياى امروز

9 تا 12 سوگند سورههاى يس، صاد، ق و دخان

ب) صفات چهارگانه قرآن

نكات سه گانه

الف) ارتباط حروف مقطّعه و سوگندها

ج) اين قسمها براى چيست؟

13 سوگند سوره عصر

سوگند به عصر

عصر در لغت

عصر در كلمات مفسّران

1 غروب آفتاب

2 مجموعه تاريخ بشر

الف) فيل سواران ابرهه

ب) سدّ عظيم خاكى قوم سبأ

فضائل على عليه السلام از زبان سعد بن وقاص

على خلاصه پيامبران بزرگ عليه السلام

3 عصر قيام پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله

4 عصر قيام حضرت مهدى

مدّعيان دروغين!

5 وجود انسان

6 فشارها و حوادث

7 نماز عصر

كدام تفسير صحيح است؟

آنچه براى آن قسم ياد شده است

خسران عظيم!

دستور العملهاى چهار مادّهاى

1 ايمان

مؤمنان راست قامت

2 عمل صالح

كميّت يا كيفيّت؟

تجارت پرسود

رساله حقوق امام چهارم

3 تواصى به حقّ

حق از ديدگاه امام اميرالمؤمنين عليه السلام

4 تواصى به صبر

مهمترين حقوق

حق و حقوق برادران دينى

صبر در آيات قرآن

صبر از ديدگاه امام على عليه السلام

اقسام صبر

14 و 15 سوگند سوره نجم و واقعه

اهميّت كارهاى زيربنايى

كدام ستاره؟

لحظه غروب ستارگان

سوگند به مدار ستارگان

آنچه براى آن قسم ياد شده است

قرآن كريم

دراست قرآن و آثار فراوان آن

16 سوگند سوره ذاريات

حُبُك، معجزه علمى قرآن!

سوگند به آسمان براى چه؟

لجاجت و تعصّب

سوگندهاى پر بار قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥

سوگندهاى پر بار قرآن‌

نويسنده: آيت الله العظمى ناصر مكارم شيرازى دام ظله‌
ملاحظات: تهيه و تنظيم حجة الإسلام والمسلمين ابوالقاسم عليان نژادى‌
موضوع: آثار قرآنى‌
زبان: فارسى‌
تعداد جلد: ١
ناشر: مدرسه الامام على بن ابى طالب( ع)
مكان چاپ: قم‌
سال چاپ: ١٣٨٦ ه. ش‌
نوبت چاپ: دوم‌