مبدا شناسى - کریمی، جعفر - الصفحة ٣٨
كلمه «شىْء» در آيه شريفه مزبور، بهمعناى تمامى موجودات و ما سوىاللَّه بوده و مفهوم گسترده آن شامل موجودات مادّى و مجرّد، ذهنى و خارجى و جوهر و عرض گرديده و دليل روشنى بر عموميت خالقيّت خداوند نسبت به همه چيز است.
٢- توحيد در ربوبيت «ربّ» بهمعناى پروردگار و از اوصاف خداوند است. قرآن در آيات بسيارى از خدا به عنوان «ربّالعالمين» ياد كرده و اين نشانگر عنايت خاص قرآن نسبت به مسأله «توحيد در ربوبيت» است. بيشترين طرفداران شرك كسانى بودند كه توحيد در خالقيّت را پذيرفته بودند، ولى در مسأله تدبير جهان، موجودات ديگرى را همتاى خدا قرار داده، گرفتار شرك در ربوبيت بودند.
براساس منطق اسلام، موحّد كسى است كه علاوه بر اعتقاد به يگانگى آفريدگار هستى، به «توحيد در ربوبيت» نيز معتقد باشد كه شامل دو بخش ذيل است:
الف- ربوبيت تكوينى:
يعنى، تدبير و اداره جهان آفرينش تنها در دست خدا بوده و مدبر، مربّى و نظامبخش هستى تنها ذات پاك اوست و در اين جهت، هيچ موجودى بدون اذن و اراده او نقشى در تدبير جهان و استقلال در تأثير ندارد. قرآن كريم در اين زمينه، مىفرمايد:
الا لَهُ الْخَلْقُ وَالْامْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمينَ «١» آگاه باشيد كه خلقت و تدبير (جهان) تنها از آن اوست. پربركت و زوالناپذير است خداوندى كه پروردگار جهانيان است.
در دعاى «جوشن كبير»، كه امام سجّاد (ع) آن را از رسول خدا (ص) نقل كرده است، مىخوانيم:
يا رَبَّ النَّبِيّينَ وَالْابْرارِ، يا رَبَّ الصِّدّيقينَ وَالْاخْيارِ، يا رَبَّ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، يا رَبَّ الصِّغارِ