معارف قرآن (ج6)

معارف قرآن (ج6) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥٢

آن، تقرب به پروردگارشان را طلب مى‌كنند.
پرداخت داوطلبانه‌ برخى از مفسران آيه فوق را شامل حقوق واجب همچون خمس و زكات و حقوق غير واجب چون صدقات و بخششهاى ديگر شمرده و آيه را عام دانسته‌اند. «١» برخى نيز آن را تنها در مورد حقوق واجب دانسته‌اند. «٢» امّا آنچه صحيح‌تر به نظر مى‌رسد اين است كه آيه فوق ناظر به حقوق واجب نيست و تنها به حقوقى ناظر است كه متقيان خود بر عهده گرفته‌اند و نفس خود را به آن ملزم كرده‌اند و در اموال خود قسمتى را داوطلبانه به فقرا و بيچارگان اختصاص داده‌اند.
دلايلى كه نظر اخير را موّجه مى‌سازد از اين قرارند:
١- آيه مزبور در صدد بيان اوصاف متقين است و از اينجا معلوم مى‌شود كه اين وصف، غير از اوصاف عموم مسلمانان است زيرا عموم مسلمانان ملتزم به پرداخت حقوق واجب مى‌باشند.
٢- خمس و زكات حقى است كه خدا در اموال مردم براى فقرا و ... معين كرده، ولى از اين آيات بر مى‌آيد كه اين حق را خود آنان معين كرده‌اند.
مرحوم فيض كاشانى به اين نكته اشاره كرده، مى‌نويسد:
«اين (حق) نصيب و قسمتى است كه متقيان بر خود واجب كرده‌اند براى تقرّب به خدا و دلسوزى نسبت به مردمان» «٣» ٣- سياق آيات قبل دلالت دارد كه متقيان، انجام اعمال غير واجب را براى رسيدن به كمال لازم دانسته و بر خود هموار كرده‌اند و اين آيه نيز كه در همان سياق است مى‌رساند منظور از اين حق، غير از حقوق واجب مالى است.
٤- اين سوره و سوره معارج كه آيه‌اى شبيه همين آيه را دارد، «٤» هر دو مكى بوده و در