گفته است , و علت را قوت و قدرت نفس ناطقه دانسته است , و لكن آن را از راه توسل به اسرار طبيعت به گونه اى بيان كرده است كه موجب اعجاب ارباب فكرت و خبرت و اصحاب دها و فطنت است .

نگارنده هر سه نمط ياد شده اشارات را به فارسى شرح و بسط بتفصيل داده است كه هنوز به زيور چاپ آراسته نشده است . و اينك به همين مقدار نقل عبارت جناب شيخ به ترجمت استاد علامه شعرانى در كتاب راه سعادت اكتفا مى كنيم .

و از جمله كسانى كه در نقش برهانى كردن مسائل عرفانى سهم بسزا دارند ابوحامد محمد اصفهانى معروف به تركه , و نبيره او على بن محمد بن محمد تركه معروف به ابن تركه و ملقب به صائن الدين است . ابوحامد رساله شريف قواعد التوحيد را در رد توهم شيخ اشراق سهروردى به اعتباريت وجود نوشته است , و به مسائل گرانقدر عرفانى اشاراتى لطيف كرده است . سپس ابن تركه آن را به صورت قال اقول در شصت و پنج بند شرح كرده است و آن را تمهيد القواعد ناميده است .

تمهيد القواعد رساله اى بسيار سنگين و ژرف است و اولين كتاب درسى عرفانى است .

تمهيد القواعد از همان اوايل تصنيف كتاب درسى و مورد توجه اهل فن بوده است . مثلا طاوسى ( يعقوب بن محمد بن على طاوسى ) در عنوان دوم خاتمه كتاب كنه المراد فى وفق الاعداد كه در فايده مربعات وفقى بحث مى كند رساله تمهيد القواعد را ياد مى كند و مؤلف آن را تقديس مى نمايد به بيانى كه در رساله عرفان و حكمت متعاليه آورده ايم .

در تمهيد القواعد در اثبات وحدت مطلق وجود و وجوب آن , يعنى در اثبات تحقق عين وجود مشترك , و به عبارت ديگر در وحدت شخصيه وجود كه موضوع علم شريف عرفان است بخوبى بحث كرده است , و شبهه هايى را كه بر موضوع علم عرفان ايراد كرده اند جواب داده است .

و همچنين در يكى از مسائل بسيار مهم فن عرفان كه وجود صمدى را اطلاق