و سابعا شيخ بزرگوار ابوسعيد مى گويد : علوم عقليه اعتماد را نشايند , زيرا همه آنها مبتنى بر ادله و براهين اند , و همه اينها منتهى به شكل اول مى گردند كه ابده بديهيات است , حال اين كه شكل اول مشتمل بر دور است و دور باطل است . و به عبارت روشنتر وى گويد( : دور مستلزم تقدم شيى ء بر خودش است) ( , و هر چه مستلزم تقدم شيئى بر خودش است باطل است) ( , پس دور باطل است) , ( و علوم عقليه مبتنى بر استدلال اند) ( , و هر چه مبتنى بر استدلال است منتهى به شكل اول است) ( , پس علوم عقليه منتهى به شكل اول اند) , و( شكل اول مشتمل بر دور است) ( , و هر چه مشتمل بر دور است اعتماد را نشايد ) ( , پس شكل اول اعتماد را نشايد) , و([ علوم عقليه مبتنى بر شكل اول اند ) ] ( , و هر چه مبتنى بر شكل اول است اعتماد را نشايد) ( , پس علوم عقليه اعتماد را نشايند) . آيا مثل ابوسعيد ابوالخير نمى داند كه اين سبك مشى كردن با شمشير دليل به جنگ دليل رفتن و با سلاح دليل با دليل جنگيدن است ؟ !

كيف كان در درس صد و هجدهم و صدو نوزدهم دروس معرفت نفس ( ص ٣٩١ ٤٠١ ط ١ ) در بيان اين سؤال و جواب بوسعيد و بوعلى توضيحاتى داده ايم , و چند پاسخ ديگر نيز گفته ايم : لذا در اين وجيزه به همين قدر اكتفا مى كنيم و داستانى شيرين را كه مرحوم تنكابنى صاحب قصص العلماء درباره ملا خليل قزوينى حكايت كرده است نقل مى كنيم :

ملا خليل قزوينى در دو مساله بر خطا رفته : يكى اين كه ترجيح بلا مرجح جايز است , مانند رغيفى جائع را كه بدون ترجيح يكى را بر مى دارد و مانند قدحى عطشان را .

مساله دوم كه ملا خليل بر آن رفته اين كه شكل اول نتيجه نمى دهد , زيرا كه مستلزم دور است , زيرا كه نتيجه موقوف بر كبرى است و كبرى نيز موقوف بر نتيجه , و دور باطل است , پس شكل اول باطل است , پس استدلال به شكل اول در هر مقامى باطل است .