است كه هر معقول كه دريابند در محسوس تعبيه كنند و در قول آرند تا امت متابعت آن محسوس كنند و برخوردارى ايشان هم معقول باشد , ليكن براى امت نيز محسوس و مجسم كنند و بر وعد و اميدها بيفزايند , و گمانهاى نيكو زياده كنند تا شرطها به كمال رسد و تا قاعده و ناموس شرع و اساس عبوديت منحل و مختل نشود و آنچه مراد نبى است پنهان نماند , و چون به عاقلى رسد به عقل خود ادراك كند و داند كه گفته هاى نبى همه رمز باشد به معقول آكنده , و چون به غافلى رسد به ظاهر گفته نگرد و دل بر مجسمات محسوس و زياد است حريص و خوش گرداند و در جوال خيال شود و از آستانه وهم در نگذرد , مى پرسد نادانسته , و مى شنود نادر يافته , الحمد لله بل اكثر هم لايعلمون . . . ( ص ١٤ و ١٥ ط ١ ) .

و شيخ عارف محيى الدين عربى نيز به همين مفاد فرموده شيخ رئيس در فص موسوى فصوص الحكم بسيار خوب بحث فرموده است كه : الانبياء صلوات الله عليهم لهم لسان الظاهر به يتكلمون لعموم اهل الخطاب . . .

ورود در بحث فصوص موجب اطناب مى شود كه حرف حرف مى آورد . غرض اين كه آن حكيم نامور اسلامى و ابن عارف نامدار اسلامى هر دو را درباره قرآن يك نظر است زيرا كه حكمت و عرفان بر يك اساس اند .

حضرت امام زين العابدين عليه السلام فرمود : ان الله عز و جل علم انه يكون فى آخر الزمان اقوام متعمقون فانزل الله تعالى قل هو الله احد و الايات من سورة الحديد الى قوله : و هو عليم بذات الصدور , فمن رام وراء ذلك فقد هلك ( اصول كافى معرب ج ١ ص ٧٢ ) .

صدر المتالهين مى گويد : من پيوسته در اين آيات تفكر مى كردم تا وقتى اين حديث را ديدم از شوق گريه كردم .

امام عليه السلام فرمود : چون خداوند متعال مى دانست در آخر زمان مرد و زن متعمق , موشكاف , دانش پژوه , فحاص , بحاث , پيدا مى شوند براى آنها سوره قل هو الله احد و آيات اول سوره حديد تا عليم به ذات الصدور را فرستاد تا هر فيلسوف متاله متعمق و هر عارف پخته و گردنه ها پيموده و مراحل و منازل سير كرده