بافته هاى كهن آنهاست كه من تمنطق تزندق , با اين كه منطق عقل كل صلى الله عليه و آله و سلم به شهادت جوامع روايى اين است كه تفكر ساعة خير عندالله تعالى من عبادة سبعين سنة , و هر داناى بخرد روزگار داند كه اين تفكر همان فكر منطقى است كه عبارت از ترتيب مقدمات و نصب ادله براى ادراك معقولات است , و گر نه فكر در عرف عام چه راهگشايى است تا آن را ارج و بهاى بهتر از عبادت هفتاد ساله در نزد خداى باشد ؟ !

جمهور ناس و عامه مردم هر انتقال نفس را اگر چه از صورتى جزئى به صورتى جزئى ديگر باشد , و انتقال نيز به هر نحوى بود , فكر گويند . مثلا شخصى را كه با خيالات خود محشورست گويند در فكر فرو رفته است . اما فكر منطقى حركت علمى عقلى است و فقط در معقولات جارى است كه نفس ناطقه از مطلبى علمى اجمالى به سوى مبادى آن حركت عقلى مى كند , و دوباره از همان مبادى به سوى همان مطلب بتفصيل بر وجهى خاص حركت عقلى مى كند , و اين حركت معد نفس است كه صورت علمى عقلى از مبدء قدسى بر او افاضه شود .

خواجه طوسى در آغاز شرح منطق اشارات آنجا كه شيخ گفته است( : و اعنى بالفكرها هنا ان يكون عند اجماع الانسان ان ينتقل عن امور حاضرة فى ذهنه الى امور غير حاضرة فيه) معانى فكر را آورده است , و نگارنده نيز در نثر الدرارى على نظام اللئالى در اقسام فكر بتفصيل بحث كرده است .

لسان وحى الهى , و لسان اهل بيت طهارت و عصمت , و لسان علماى دين و دانش در مدح تفكر اصطلاحى علم ترازو كه حقيقت تفكر است و حركت علمى عقلى نفس ناطقه است بسيار است :

قال الله تعالى : الذين يذكرون الله قياما و قعودا و على جنوبهم و يتفكرون فى خلق السماوات و الارض ربنا ما خلقت هذا باطل ( آل عمران ١٩٢ ) در كافى از اميرالمؤمنين امام على عليه السلام روايت شده است كه : ان التفكر يدعوا الى البر و العمل به , و از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه افضل العبادة ادمان التفكر فى الله و قدرتة . و از امام هشتم على بن موسى الرضا عليه السلام روايت شده