اساس الصرف، مشتمل بر امهات مسائل علم صرف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٥ - اشمام و احكام آن

بدينوسيله حركت ساقط و موقوف را ارائه دهند لاجرم در ايندو امكان اين معنا بوده و اشمام جايز است امّا كسره چون جزء ياء مى‌باشد و مخرج تلفظش فضا دهان است يا فتحه چون جزء الف است و مخرج آن حلق ميباشد و هر كدام از ايندو مخرج بواسطه لب‌ها محجوب و مستور هستند قهرا نميتوان مقصود از اينوقف را در ايندو حركت كسره و فتحه عملى ساخت و هيئت مخرج آنها را در وقت تلفّظ وسيله اشمام ارائه نمود.

ب: مشهور بين نحاه و قرّاء اينستكه در هاء تانيث و ميم جمع و حركت عارضى وقف اشمام جايز نيست چنانچه وقف روم نيز غير مجاز است:

امّا عدم جواز در هاء تانيث: جهتش اينستكه اينحرف از حركت خالى است لذا جريان ايندو وقف در آن لغو و بيهوده بلكه بدون مورد است.

بلى در تائيكه بدل از آن است ايندو قسم از وقف جايز ميباشد.

و امّا عدم جواز در ميم جمع: و جهش اينستكه اكثرا ميم جمع در حال وصل با سكون قرائت ميشود همچون عليكم و عليهم در حاليكه اشمام و روم در ساكن نميباشند.

البته در برخى موارد اين ميم را در حال وصل يا با ياء خوانده و يا با واو چنانچه عليكم و عليهم را عليكمو يا عليهمو مى‌خوانند ولى معذلك ايندو وقف در آن جارى نيست.

و امّا عدم جواز در حركت عارضى: حركت عارضى مانند ضمّه عارضى در ميم كه در اين آيه شريفه است: عليكم الكتاب يا نظير كسره عارضى در ميم اليهم الملائكه كه در ايندو آيه ميم ابتداء ساكن بوده ولى بجهت التقاء با ساكن ديگر يعنى لام بطور عارضى آنرا مكسور و مضموم نموده‌اند و در ايندو حركت عارضى وقف اشمام و روم جايز نيست زيرا از ايندو براى حركت مقدّر در حال وقف استفاده مى‌كنند در حاليكه حركت عارضى‌