اساس الصرف، مشتمل بر امهات مسائل علم صرف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣ - اوزان جمع كثره

ولى معهذا براى اوزان آن قواعد غالبيّه‌اى ذكر كرده‌اند كه ما بطور مجمل و فشرده بآن اشاره مى‌كنيم:

١- افعل (بفتح همزه و سكون فاء و ضمّ عين) غالب اسمائيكه بر وزن فعل (بفتح فاء و سكون عين) باشند مشروط به اينكه عين الفعل آنها حرف علّه نباشد جمع قلّه‌اشان بر اين وزن مى‌آيد مانند فلس كه افلس يا فرخ كه افرخ ميشود.

٢- افعال (بفتح همزه و سكون فاء) اسمائيكه بر وزن فعل (بفتح فاء و سكون عين) باشند در صورتيكه عين الفعل آنها حرف علّه نباشد جمع قلّه آنها بر اين وزن شنيده شده است مانند: فرخ كه افراخ يا انف كه آناف ميباشد.

و نيز هر اسمى كه بر وزن فعل (بكسر فاء و سكون عين) باشد جمع قلّه آن غالبا بر همين وزن مى‌آيد مانند فعل كه افعال ميشود يا شعر كه اشعار ميگردد.

و چنانچه قبلا گفتيم اين اوزان ضابط و قاعده نيستند زيرا چه بسيار اسمائيكه واجد شرائط فوق بوده ولى جمع قلّه آنها بر اين دو وزن نيامده مانند: شحم و فتح و رجم و مسخ كه شحوم و فتوح و رجوم و مسوخ ميشوند.

٣- افعله (بفتح همزه و لام و سكون فاء و كسر عين) وزن غالبى كلماتى است كه بر وزن فعال (بفتح فاء) آيند مانند زمان و مكان كه ازمنه و امكنه ميشود.

٤- فعله (بكسر فاء و سكون عين و فتح لام) وزن سماعى است مانند: غلمه كه مفردش غلام است.

اوزان جمع كثره‌

براى جمع كثره نيز اوزان غالبى است كه در ذيل ببرخى از آنها