مشکلات مردم در حج، باید تمامى بلادى که وارد مى‌شوند و مردم مستطیعش یا روحانیون محترمش وارد مى‌شوند، باید بررسى از اوضاع مسلمین در هر سال بشود که مسلمین در چه حال هستند، بین خودشان با حکومت‌ها چه وضعى است، بین حکومت‌ها با قدرتهاى شیطانى دیگر چه وضعى است، بین خود ملت‌ها با خود ملت‌ها چه وضعى است، بین روحانیونى که در بلاد متفرقه مسلمین هستند با وضع حج چه وضعى دارند. اینها امورى است که باید رسیدگى به آن بشود و حج براى همین امور است. حج براى این است که مشکلات یک سال مسلمین را بررسى کنند و در صدد رفع مشکلات برآیند.

آنطور که آخوندهاى دربارى منطقه و غیرمنطقه مى‌گویند که حج باید از جهات سیاسى خارج باشد، اینها رسول الله را محکوم مى‌کنند، اینها خلفاى اسلام را محکوم مى‌کنند، ائمه هدى را محکوم مى‌کنند. اینها نمى‌دانند که این سفر حج براى مسائل بوده است، براى قیام ناس بوده است، براى این بوده است که مسلمین مشکلات مسلمین را درک کنند و در رفعش کوشش کنند، براى این بوده است که بین مسلمین اخوت و مودت پیدا بشود.

و مع‌الاسف به قدرى تبلیغات دامنه‌دار دشمنان اسلام در همه مسائل اسلامى زیاد و دامنه دار بوده است که به خود مسلمین هم باورانده‌اند که نباید دخالت در سیاست بکنند، به خود روحانیون هم. بسیارى از روحانیون هم باورشان آمده است که روحانى نباید دخالت در سیاست بکند. روحانى باید مسأله بگوید، آن هم مسائل غیرسیاسى. مسائل سیاسى اسلام چندین برابر مسائل عبادى‌اش است، براى اینکه مسائل سیاسى هم عبادت است مع الاضافه. کتب اسلام، کتب فقهى اسلام مشحون از مسائل سیاسى است، مشحون از مسائل اجتماعى است. و آنوقت یک دسته نادان گمان کنند که اسلام مثل سایر ادیان منحرفه که آن هم در اول اینطور نبوده است بعد با دست همین استعمارگران به اینجا رسیده است، وضع این است که باید روحانى عقب بنشیند و دو رکعت نماز بخواند و برود منزلش و همان جا چرت بزند تا دوباره وقت نماز دیگر بیاید. اینها همه تبلیغاتى بوده است که در طول مدت از آنوقتى که اسلام تولد پیدا کرد و قدرت پیدا کرد به دست خلفاى اموى و عباسى و بعد هم به دست حکومت‌هاى مرتجع و بعد هم به دست قدرت‌هاى بزرگ این مسائل شده است که اسلام را منزوى کنند و منزوى کردند. آن اسلامى که به درد جامعه نرسد و آن اسلامى که به درد حکومت جامعه نرسد، آن اسلام منزوى است. اسلام منزوى در مساجد بود با اسم اسلام، اسلام را منزوى کردند در چهار دیوار مساجد، مساجد بى‌تحرک. این مسجدالحرام و مساجد در زمان رسول اکرم (ص) مرکز جنگ‌ها و مرکز سیاست‌ها و مرکز امور اجتماعى و سیاسى بوده. اینطور نبوده است که در مسجد پیغمبر صلى الله علیه و آله همان مسائل عبادى نماز و روزه باشد، مسائل سیاسى‌اش بیشتربوده. هر وقت مى‌خواستند به جنگ بفرستند اشخاص را و بسیج کنند مردم را براى جنگ‌ها، از مسجد شروع