زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٦ - رشد اخلاقى، شرط نخستين
اثر عجيب «دفع به احسن» در پايان دادن به خصومتها در حقيقت از اينجا ناشى مىشود كه افراد متجاوز همواره در انتظار انتقام از ناحيه طرف مخالف هستند و اى بسا وجداناً خود را نيز مستحق چنين انتقامى بدانند، اما هنگامى كه بر خلاف اين «انتظار» و اين «استحقاق» پاسخ كار بد آنها با نيكى داده شود، نيروى نهفته وجدان آنها برانگيخته شده و از درون در برابر خود آنها صفآرايى مىكند، وجدان آنها اين را دليل بر بىگناهى و پاكى طرف مقابل و گناهكارى و آلودگى خود آنها، مىشمارد و آنها را براى تغيير روش تحت فشار شديد قرار مىدهد، اين فشار بقدرى شديد است كه كمتر كسى مىتواند آن را ناديده گرفته و باز به همان روش خصومتآميز خود ادامه دهد و به همين دليل غالب دشمنان با اين طريق روش خود را تغيير مىدهند و انعطاف پذير مىشوند.
در تعبيرات جالب و لطيفى كه در اخبار پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم و ائمه هدى عليهم السلام در مورد اين صفت برجسته نقل شده آن را به عنوان يكى از بزرگترين و عاليترين صفات انسانى معرفى نموده است:
١- قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم فِي خُطْبَتِهِ: «الا اخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ خَلائِقِ الدُّنْيا وَ الْاخِرَةِ؟ الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَكَ، وَ تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ، وَ الْاحْسانُالى مَنْ اساءَ الَيْكَ، وَ اعْطاءُ مَنْ حَرَمَكَ» [١]
پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم در يكى از سخنرانيهايش فرمود: مىخواهيد شما را از بهترين اخلاق دنيا و آخرت آگاه سازم؟ عفو از كسى كه به تو ستم كرده
[١]. مجلسى، بحار الانوار ٧١/ ٣٩٩.