زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٤ - رشد اخلاقى، شرط نخستين

همانطور كه مشاهده مى‌شود در اين احاديث يكى از آثار مستقيم عفو، «پيروزى» معرفى شده است.

ممكن است نكته آن اين باشد كه: انتقام به هنگام قدرت معمولًا ناشى از يك انگيزه حيوانى است و لذا صورت كامل آن هم در حيوانات ديده مى‌شود؛ ولى عفو و گذشت نشانه شخصيت و يك نوع تسلط بر نفس و بزرگ منشى و عظمت روح است كه مى‌تواند شعله سوزان خشم و انتقام را تحت‌الشعاع قرار دهد و لذا به هر اندازه عفو و گذشت بيشتر نشان داده شود ارزش افراد و آبروى آنها بالاتر خواهد رفت و به اين دليل عزيز خواهند شد.

بعلاوه انتقام هيچ‌گاه نتوانسته حس احترام مردم را برانگيزد و يا عواطف را بسوى انتقامجويان جلب كند، در حالى كه عفو و گذشت اثر عميقى در جلب افكار عمومى و برانگيختن عواطف و احساسات به نفع عفو كننده خواهد داشت، و اين خود از عوامل مؤثر پيروزى محسوب مى‌گردد.

٣- پاسخ بدى به نيكى‌

در منابع اسلامى اعم از قرآن و احاديث اشاره به مرحله مهمتر و بالاترى از عفو و گذشت شده و آن اينكه «بدى را با نيكى پاسخ گويند!».

اين عمل بدون شك عاليترين تجليات روح انسانى است و نياز به پرورش اخلاقى و لطافت خاص روحى دارد و اثر معجزه‌آسايى در نرم كردن دلهاى مملوّ از عداوت دارد.