زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٨ - زيانهاى فردى سوء ظن

قضاوت چنان گمانى را توليد مى‌كند، به همين دليل با فكر و مطالعه در اطراف موضوع و دقت در احتمالات گوناگون بزودى مى‌توان آن را از بين برد، و لذا در اخبار و روايات تأكيد فراوانى روى همين مطلب شده كه انسان تا مى‌تواند كوشش و تحرّى براى يافتن احتمالات صحيح در كارهاى مسلمانان كند و خطورات ابتدايى را از بين ببرد.

اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد:

«وَلا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ اخِيكَ سُوءاً وَانْتَ تَجِدُ لَها فِي الْخَيْرِ مَحْمِلًا» [١]

به سخنى كه از برادرت مى‌شنوى، تا هنگامى كه راه صحيحى براى آن‌مى‌يابى گمان بد مبر.

بنابراين آنچه از اختيار بيرون است همان خطورات ناگهانى قلبى است، اما سوء ظن پابرجا و پايدار، امرى است اختيارى و اين معنى با ظاهر آيه شريفه و اخبار نهى از سوء ظن، كاملًا سازگار است، بنابراين دليلى ندارد كه ما آنها را حمل بر خلاف ظاهر كنيم.

ظاهراً جمله:

«كَذِّبْ سَمْعَكَ وَبَصَرَكَ عَنْ اخِيكَ» [٢]

چشم و گوش خود را در مورد برادرت تكذيب كن.

كه در روايت امام صادق عليه السلام خطاب به محمد بن فضيل وارد شده نيز اشاره به همين موضوع، يعنى كوشش براى يافتن محملهاى صحيح و از بين‌بردن‌

[١]. كلينى، كافى ٢/ ٣٦٢.

[٢]. كلينى، كافى ٨/ ١٤٧.