زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣ - تهذيب نفس يا جهاد اكبر

«انَّ افْضَلَ الْجِهادِ مَنْ جاهَدَ نَفْسَهُ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْهِ» [١]

برترين جهاد، جهاد با هوسهاى سركشى است كه در درون سينه آدمى است.

اين بيان بخوبى مى‌تواند منطق اسلام را در اين مسأله حياتى روشن سازد و پس از بررسى و مطالعه، حقايق زير از آن كشف مى‌گردد:

١- در درون وجود انسان هميشه نيروهاى متضادى است كه صورت يك صحنه جنگ را دارد و سرنوشت انسان بستگى به پيروزى يكى از اين دو قسمت از نيروها دارد.

٢- اين «جهاد» از اين رو «جهاد اكبر» ناميده شده كه يك جهاد ابدى و پايان ناپذير است، بعلاوه يك نبرد داخلى هميشه از يك نبرد خارجى خطرناك‌تر مى‌باشد؛ و گذشته از اينها شكست در اين جهاد نتيجه‌اى جز شقاوت و بدبختى ندارد، در صورتى كه شكست در جهاد معمولى ممكن است موجب كسب افتخار «شهادت» گردد. به عبارت ديگر، جهاد با دشمن بيرونى هرگز شكست واقعى ندارد، اما احتمال شكست در جهاد با نفس فراوان است.

٣- اين جهاد با اينكه ناراحت كننده است، رمز تكامل انسان مى‌باشد، زيرا تكامل معمولًا نتيجه تضادها و كشمكش قواى «نفى» و «اثبات» است، و به همين جهت انسان تا در كوران حوادث قرار نگيرد و با مشكلات دست و پنجه نرم نكند، ورزيده و آبديده نمى‌شود، همانطور كه امير مؤمنان‌

[١]. همان مدرك.