زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٢ - رشد اخلاقى، شرط نخستين

و عفو، متضمن نكته جالبى است و آن اينكه انفاق تنها مربوط به اموال نيست كه اين همه درباره آن سؤال مى‌كنيد، بلكه مهمتر از انفاق مالى و گذشت از اموال، گذشت نمودن از حقوقى است كه انسان بر ديگران پيدا مى‌كند، بديهى است اين گذشت چون بر خلاف روح انتقام‌جويى بيشتر افراد است كار مشكلترى مى‌باشد در حالى كه از نظر برقرارى نظم و عدالت اجتماعى اثر آن به مراتب بيشتر است.

اين نوع عدول از پاسخِ سؤالى به پاسخ ديگر در قرآن كراراً ديده مى‌شود، و اين خود يكى از نكات جالب در قرآن مى‌باشد كه برخلاف آنچه معمول است در پاسخهاى خود مقيد به سؤال طرح شده نيست بلكه نگاه به نيازمندى واقعى طرف مقابل مى‌كند و طبق آن جواب مى‌گويد.

چنانكه هنگامى كه سؤال از علت تغيير شكل هلال ماه در ايام مختلف مى‌كنند، بجاى پاسخگويى به آن، فوايد و نتايج آن را بر مى‌شمارد:

يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْاهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنّاسِ وَالْحَجِ‌ [١]

درباره هلالهاى ماه از تو سؤال مى‌كنند؛ بگو: آنها بيان اوقات (و تقويم طبيعى) براى (نظام زندگى) مردم و (تعيين وقت) حجّ است.

٣- عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلم:

«ثَلاثٌ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كُنْتُ حَلّافاًلَحَلَفْتُ عَلَيْهِنَّ: ما نَقَصَ مالٌ مِنْ صَدَقَةٍ فَتَصَدَّقُوا؛ وَ لا عَفا رَجُلٌ مَظْلَمَةً يَبْتَغِي بِها وَجْهَ اللَّهِ الّا زادَهُ اللَّهُ بِها عِزّاً يَوْمَ الْقِيامَةِ؛ وَ لا فَتَحَ رَجُلٌ عَلى‌ نَفْسِهِ بابَ مَسْأَلَةٍ الّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ بابَ فَقْرٍ» [٢]

[١]. سوره بقره (٢) آيه ١٨٩.

[٢]. غزالى، احياء العلوم ٣/ ١٨٢. اين حديث را چند نفر از صاحبان صحاح ستّه نقل كرده‌اند.