زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٨ - سرچشمههاى سوء ظن و بدبينى

است.

اين روايت مخصوصاً از اين نظر قابل توجه است كه امنيت در جهات چهارگانه (مالى، جانى، آبرويى و فكرى) را در رديف يكديگر قرار داده و همه را در عبارت واحدى تحريم فرموده است.

سرچشمه‌هاى سوء ظن و بدبينى‌

بدگمانى و سوء ظن از نظر روانى ممكن است گاهى بصورت خفيف و گاهى بصورت حاد و شديد- يعنى به صورت يك بيمارى روانى- بروز كند و در هر صورت معلول علل گوناگونى مى‌تواند باشد از جمله:

١- بسيار مى‌شود كه سرچشمه سوء ظن، حسّ انتقام و كينه‌توزى و حسد باشد، و انسان چون نمى‌تواند عملًا از افراد مورد نظر انتقام بگيرد و يا با زبان اظهار دارد، لذا به منطقه فكر و قلب عقب‌نشينى كرده در آنجا آشوبى به‌پا مى‌كند، به او نسبت بد مى‌دهد، او را محاكمه و توبيخ و سرزنش مى‌نمايد و از اين طريق «تشفّى خاطر» مى‌جويد، يعنى آنچه را در خارج پيدا نمى‌كرد و به آن دسترسى نداشت در عالم ذهن و تصور مى‌جويد، و به همين دليل از اين عمل خود يك نوع لذت و آرامش كاذب احساس مى‌كند.

اين موضوع از نوعى «درون گرايى» و «گريز روانى از واقعيات» و «پناه بردن به خيال» است كه در روانكاوى امروز ثابت شده است. اين معنى اختصاص به اين مورد ندارد، تمام مواردى كه اميال انسان از طريق خارج ارضاء نمى‌گردد و به صورت «سركوفته» به وجدان ناآگاه‌