زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٧ - رشد اخلاقى، شرط نخستين

و پيوند با كسانى كه با تو قطع رابطه كرده‌اند، نيكى به آن كس كه بر تو بدى كرده، و بخشش به آن كس كه محرومت ساخته است.

طبق اين حديث كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم آن را در مجمعى از مسلمانان بعنوان يك درس عمومى بيان فرموده (تعبير به خطبه گواه اين معنى است) بهترين اخلاق اين جهان و آن جهان «گذشت» و «دفع سيّئه به حسنه» است؛ و از اين چهار جمله كه در حديث ذكر شده، سه جمله مربوط به دفع سيّئه به حسنه و تنها يك جمله مربوط به عفو و گذشت مى‌باشد.

٢- عَنْ ابِي جَعْفرٍ (الْباقِرِ) عليه السلام: «ثَلاثٌ لا يَزِيدُ اللَّهُ بِهِنَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ الّا عِزّاً: الصَّفْحُ عَمَّنْ ظَلَمَهُ، وَ اعْطاءُ مَنْ حَرَمَهُ، وَالصِّلَةُ لِمَنْ قَطَعَهُ» [١]

سه چيز است كه براى مسلمان غير از عزّت نمى‌آورد: گذشت از كسى كه به او ظلم كرده، و بخشش به كسى كه او را محروم ساخته، و پيوند با كسى كه از او بريده است.

در حديث فوق نيز سه كار وسيله عزّت و قدرت شمرده شده كه دو قسمت آن مربوط به دفع سيئه به حسنه و يك قسمت مربوط به عفو و گذشت مى‌باشد.

اشتباه نشود، عفو و گذشت را هرگز نبايد با تسليم در برابر دشمن ستمگر اشتباه كرد، چه اينكه تسليم نشانه ناتوانى و فقدان شخصيت و ذلت است، اما گذشت نشانه بزرگوارى و شخصيت مى‌باشد؛ عفو و گذشت‌

[١] مجلسى، بحارالانوار، جلد ٧١، صفحه ٤٠٣.