بررسى طرق فرار از ربا
(١)
پيشگفتار
٥ ص
(٢)
1- ضرورت بحث حيلههاى ربا
٩ ص
(٣)
تعميم بحث به ساير ابواب فقه
١٠ ص
(٤)
آيا اين موضوع از مسائل مستحدثه است؟
١٠ ص
(٥)
چند مقدّمه ضرورى
١١ ص
(٦)
1- حيله در لغت و اصطلاح فقها
١١ ص
(٧)
موارد استعمال حيله در روايات
١٣ ص
(٨)
الف حيله منفى
١٣ ص
(٩)
ب حيله مثبت
١٣ ص
(١٠)
حيله در اصطلاح فقها
١٤ ص
(١١)
2- حيله مخصوص باب ربا نيست!
١٤ ص
(١٢)
الف حيله در عبادات
١٥ ص
(١٣)
ب حيله در اخماس و زكوات
١٥ ص
(١٤)
ج حيله در ابواب نكاح
١٦ ص
(١٥)
3- اقسام ربا
١٧ ص
(١٦)
فلسفه تحريم ربا
١٨ ص
(١٧)
4- يهود، پايهگذاران حيلههاى شرعى
١٩ ص
(١٨)
عكس العمل يهوديان در مقابل اين حيله
٢٢ ص
(١٩)
سرانجام سه گروه
٢٤ ص
(٢٠)
2- انواع طرق فرار از ربا
٢٥ ص
(٢١)
مثالهاى حيله رباى معاملاتى
٢٥ ص
(٢٢)
مثالهاى حيله رباى قرضى
٢٩ ص
(٢٣)
3- آراء فقهاء
٣٧ ص
(٢٤)
نظريّه اوّل
٣٧ ص
(٢٥)
نظريّه دوم
٣٨ ص
(٢٦)
نظريّه سوم
٤٠ ص
(٢٧)
نظريّه چهارم
٤٣ ص
(٢٨)
4- دلايل نظريّات چهارگانه در باب حيل ربا
٤٥ ص
(٢٩)
ادلّه قول اوّل
٤٥ ص
(٣٠)
دليل اول تمسّك به قواعد، عمومات و اطلاقات ادلّه معاملات
٤٥ ص
(٣١)
نقد و بررسى اين دليل
٤٨ ص
(٣٢)
دليل دوم قول مشهور روايات خاصّه
٥٧ ص
(٣٣)
5- نقد و بررسى روايات حيل
٧٣ ص
(٣٤)
جمعبندى روايات
٧٣ ص
(٣٥)
تفاوت بين «علّت» و «حكمت» احكام
٧٨ ص
(٣٦)
6- ناسازگارى روايات فرار از ربا، با فلسفه حرمت ربا
٨٣ ص
(٣٧)
طايفه أول روايات حيل
٨٣ ص
(٣٨)
توجيه روايات حيل
٩١ ص
(٣٩)
طايفه دوم از روايات كه از نظر سند و دلالت، قويتر از گروه اوّل است، راه فرار از رباى معاوضى و معاملاتى را بيان مىكند
٩٢ ص
(٤٠)
حكمت تحريم رباى معاملاتى
٩٢ ص
(٤١)
نقد و بررسى روايات گروه دوم
١٠٣ ص
(٤٢)
توجيه روايات گروه دوم
١٠٤ ص
(٤٣)
طايفه سوم رواياتى است كه راه چاره را در دو معامله جداگانهبيان مىكند
١٠٦ ص
(٤٤)
بررسى بقيّه نظريّهها
١٠٨ ص
(٤٥)
7- نظر و فتواى نهايى
١٠٩ ص

بررسى طرق فرار از ربا - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦ - طايفه أول روايات حيل

در تأييد مطالب گذشته- كه در پاسخ روايات طايفه اوّل در مورد جواز حيله‌هاى شرعى در باب ربا گفته شد- به كلامى از امام راحل قدّس سرّه توجّه كنيد:

«ان الرّبا مع هذه التشديدات و الاستنكارات، التى ورد فيه فى القرآن الكريم و السنة من طريق الفريقين، مما قل نحوها فى ساير المعاصى، مع ما فيه من المفاسد الاقتصادية و الاجتماعية و السياسة، مما تعرّض لها علماء الاقتصاد، كيف يمكن تحليله بالحيل الشرعية! و هذه عويصة بل عقدة فى قلوب كثير من المتفكرين و اشكال غير منتحل الاسلام على هذا الحكم و لا بد من حلها، و التشبث له بالتعبد فى مثل هذه المسألة، التى ادركت العقول مفاسد تجويزها و مصالح منعها، بعيد من الصواب؛ چگونه ممكن است از ربا، با حيله‌هاى شرعى فرار كرد؟ در حالى كه در قرآن كريم و احاديث فراوانى كه در منابع شيعه و اهل سنّت در مورد حرمت آن با شدّت و حدّت خاصّى، كه در كمتر گناهى ديده مى‌شود، سخن گفته شده است، اضافه بر اين كه اين پديده شوم، مفاسد اقتصادى، اجتماعى و سياسى فراوانى در بر دارد».

اين مشكل علمى، بلكه اين عقده، در دل بسيارى از متفكّران اسلامى، بلكه متفكّران غير اسلامى مطرح مى‌باشد، و بايد آن را (با تحقيق و بحث و بررسى) حل كرد. و اين سخن كه اين يك مسأله تعبّدى است و بايد آن را بدون چون و چرا پذيرفت، به دور از حقّ و صواب است، چون مسأله‌اى است كه عقل مفاسد و عوارض تجويز آن، و مصالح و پيامدهاى مثبت جلوگيرى از آن را،