پنجاه درس اصول عقايد براى جوانان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٣ - معاد در تجليگاه فطرت

در ميان اقوام گذشته از قديم‌ترين ايّام وجود داشته، گواه بر اعتقاد راسخ انسان از قديمى‌ترين ايّام به «زندگى بعد از مرگ» نيز مى‌باشد.

آثارى كه از انسان‌هاى قديم حتّى انسان‌هاى قبل از تاريخ باقى مانده مخصوصاً طرز ساختن قبور اموات، و چگونگى دفن مردگان، همگى گواه بر اين حقيقت است كه آنها به زندگى بعد از مرگ ايمان داشته‌اند.

اين عقيده ريشه‌دار را كه هميشه در ميان بشر بوده نمى‌توان ساده پنداشت، و يا صرفاً يك عادت يا نتيجه يك تلقين دانست.

هميشه هنگامى كه اعتقادى را به صورت ريشه‌دار و در طول تاريخ در جوامع انسانى مى‌يابيم بايد آن را نشانه فطرى بودنش بدانيم، زيرا تنها فطرت و سرشت است كه مى‌تواند در برابر گذشت زمان و تحولات اجتماعى و فكرى مقاومت كند، و همچنان پابرجا بماند، و گرنه عادات و رسوم و تلقين‌ها با گذشت زمان به دست فراموشى سپرده مى‌شوند.

پوشيدن فلان نوع لباس يك عادت است يا جزءِ رسوم و آداب، لذا با تغيير محيط يا گذشت زمان دگرگون مى‌شود.

امّا عشق مادر به فرزند يك غريزه است يك سرشت و نهاد است، لذا نه دگرگونى محيطها از شعله آن مى‌كاهد، نه گذشت زمان گرد و غبار نسيان بر آن مى‌پاشد، و هر گونه كشش درونى به اين صورت درآيد دليل بر آن است كه در فطرت و نهاد انسان قرار دارد.

هنگامى كه دانشمندان مى‌گويند: «تحقيقات دقيقى نشان مى‌دهد كه طوائف نخستين بشر داراى نوعى مذهب بوده‌اند ... زيرا