پنجاه درس اصول عقايد براى جوانان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٤ - روشنترين دليل بر آزادى اراده و اختيار

شود، و افراد در مقابل قوانين‌ «مسئوليّت» دارند، و كسانى كه از قانون تخلف كنند بايد به نحوى‌ «مجازات» گردند.

خلاصه: حاكميت قانون، مسئوليّت افراد در برابر آن، و مجازات متخلّف، از مسائلى است كه مورد اتّفاق همه عقلاى جهان است، و تنها اقوام وحشى بودند كه اين مسائل سه گانه را به رسميت نمى‌شناختند.

اين مسئله كه از آن به وجدان عمومى مردم جهان تعبير مى‌كنيم، روشن‌ترين دليل بر آزادى اراده انسان و دارا بودن اختيار است.

چگونه مى‌توان باور كرد كه انسان در اراده و عملش مجبور باشد و هيچ گونه اختيارى از خود نداشته باشد ولى او را در برابر قوانين مسئول بدانيم، و به هنگام تخلّف در قانون به پاى ميز محاكمه بكشانيم و تحت بازپرسى قرار دهيم و بگوييم چرا چنين كردى؟ و چرا چنان نكردى؟!

و بعد از ثبوت تخلف او را محكوم به زندان و گاهى اعدام كنيم.

اين درست به آن مى‌ماند كه ما سنگ‌هايى را كه از كوه ريزش مى‌كنند، و در وسط جاده‌ها مايه مرگ مسافرين مى‌شوند، به پاى ميز محاكمه بكشانيم.

درست است كه ظاهراً يك انسان با يك قطعه سنگ تفاوت بسيار دارد، امّا اگر ما آزادى اراده انسان را نفى كنيم اين فرق ظاهرى هيچ تأثيرى نخواهد داشت، و هر دو معلول عوامل جبرى خواهند بود،