دشمن دارد» . و فرمود بعد از اين كه : «هركه از اين جمله استنكاف كند و اعراض نمايد ، آن كس از مسلمانى هيچ [١] نصيب [٢] ندارد» . و اين حقوق اهل اسلام است و امّا اهل ذمّت [٣] را گفته اند كه آنچه در عهدنامه ايشان مثبت باشد و بر آن نهج عمل نمايند ، اهل اسلام نيز از حكّام و غيرهم ، از مضمون آن امور ، عدول نجويند .

الحديث السّادس عشر

.قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله: [٤] يقول اللّه عز و جل : «يا ابن آدم ، إنّك ما دعوتني و رجوتني غفرتُ لك على ما كان فيك و لا اُبالي . يا ابن آدم ، لو بلغتْ ذنوبُك عنان السّماء ثمّ استغفرتَني غفرت لك و لا اُبالي . يا ابن آدم ، إنّك لو أتيتني بقراب الأرض خطايا ثمّ لقيتني لا تشرك بي شيئا لأتيتك بقرابها مغفرةً» . [٥] عَنان به فتح عين ، سحاب را گويند و قيل: ما عنّ لك أي ظهر [٦] و [٧] مقصود اشارتى است به كثرت . و قراب به ضمّ قاف و كسر ، ما يقارب ملأها را گويند و اشهر ضمّ است .

بيان: شاه بارگاه صبورى ، ماه خلوتگاه «أوّلُ ما خلق اللّه نوري» [٨] تاج الائمة و سراج الاُمه ـ عليه الصلاة والسّلام ـ تنبيه مى فرمايد عباد را از خطاب ربّ الارباب [٩] و بشارت دادن حضرت كريم وهّاب و رحيم توّاب ، بندگان را از سعت درياى مغفرت و غلبه [١٠] رحمت خويش كما كتب في كتابه الّذي عنده فوق عرشه: «إنّ رحمتي غلبتْ [١١] غضبي» [١٢] چنانچه از فحواى اين حديث قدسى ، اين خطاب ، مستنبط مى گردد كه: اى بنى آدم! [١٣] عنايت ما درباره بنده هاى خويش چنان است كه هر كه حضرت پادشاهى ما

[١] ف: ـ هيچ .[٢] ف: نصيبى .[٣] . ف: + كه .[٤] م: صلى اللّه عليه وسلم .[٥] سنن الترمذي ، ج ٥ ، ص ٢٠٨ .[٦] م: طهر .[٧] ف: ـ و .[٨] عوالي اللئالي ، ج ٤ ، ص ٩٩ ؛ بحار الأنوار ، ج ١٥ ، ص ٢٤ .[٩] ف: ـ ربّ الارباب .[١٠] ف: عليه .[١١] . م: غلب .[١٢] صحيح البخاري ، ج ٤ ، ص ٧٣.[١٣] ف: اى آدم .