امّا تواضع ، صفتى است از صفات حميده و خلقى از اخلاق پسنديده كه بنده به واسطه آن به درجات رفيعه در جنان فايز مى گردد . و از عيسى عليه السلام مروى است كه فرمود: «طوبى لِلمتواضعين في الدنيا ، هم أصحاب المنابر يوم القيامة» [١] خوشا حال فروتنان در دنيا كه ايشان خواهند بود كه در مجمع عظمى بر منبرها نشينند . و در خبر است كه حق ـ جلّ و علا ـ وحى فرمود به موسى عليه السلام كه: «حضرت جبّارى ما نماز از كسى قبول مى كند كه در [٢] مشاهده جمال عظمت و مطالعه آثار عزّت ما خود را به ذلّت و مسكنت [٣] آورد و بزرگى بر بندگان ما روا ندارد و خوف عذاب ما يك لحظه از دل او بيرون نرود و تمامى روز را به ذكر ما گذراند و به جهت رضاى ما نفْس را از هوا باز دارد» . پس نماز كه ركنى است [٤] از اركان اسلام و موصل [٥] است به رضوان در دار السّلام و مفيد خلاصى است از مهايل [٦] آلام و سبب است مر غفران ملك علاّم را ، قبول او موقوف است بر تواضع كه آن مقامى است ارفع مقامات ارباب يقين و منزلى [٧] اعلى منازل اصحاب [٨] عزّ و تمكين و مر اين تواضع را دو طرف است يكى طرف افراط كه آن را تكبّر خوانند و ديگرى طرف تفريط و آن را تذلّل و تخاسس [٩] خوانند و «خير الاُمور أوسطها» [١٠] . و امّا [١١] تكبّر ، صفتى است از صفات نفس امّاره كه از او تعبير كنند به حالتى حاصل از اعتقاد آن كه او از ديگرى بهتر است و اين حالت ، القاى نفخه [١٢] شيطانى

[١] التواضع والخمول، ص ١٥٣ ؛ تنبيه الخواطر، ج ١، ص ٢٠١ ؛ المحجة البيضاء، ج ٦، ص ٢٢٠.[٢] ف: + حين .[٣] ف: به مسكنت و به ذلّت .[٤] ف: بود .[٥] ف: مواصل .[٦] م: نهايل .[٧] م: منزل .[٨] ف: ـ اصحاب .[٩] ف: تخاس .[١٠] الكافي ، ج ٦ ، ص ٥٤١ ، عوالي اللئالي ، ج ١ ، ص ٢٩٦ .[١١] ف: ـ و امّا .[١٢] ف: نفحه .