در قرآن كريم ، ستايش خداوند متعال در ٤٣ آيه به صورت هاى مختلف ، مورد توجّه و تأكيد قرار گرفته است . خداوند متعال ، در چهارده آيه ، خود را ستوده ، [١] در سيزده آيه به حمد و ثناى خود امر فرموده است [٢] (شش بار بدون تسبيح و هفت بار همراه با تسبيح) . در شانزده آيه نيز از زبان انبياء [٣] مؤمنان [٤] ، فرشتگان ، [٥] اهل بهشت ، [٦] اهل قيامت ، [٧] رعد [٨] و همه اشيا ، [٩] ستايش خداوند آمده است . افزون بر اين ، در هفده [١٠] آيه از خداوند متعال با صفت «حميد» ياد شده است . گفتنى است كه واژه «تحميد» در قرآن به كار نرفته است ؛ ولى در احاديث اسلامى اين واژه نيز كاربرد دارد ، هر چند به فراوانىِ كاربرد «حمد» نيست .

نكاتى در باره معناى حمد

در باره معناى «حمد» در قرآن و حديث ، چند نكته قابل توجّه است : ١ . در قرآن و حديث ، اين واژه در فضيلت ذاتى خداوند به كار رفته است ،

[١] ر . ك : فاتحه: آيه ١ ، انعام : آيه ١ و ٤٥ ، نحل : آيه ٧٥ ، اسراء : آيه ١١١ ، كهف : آيه ١ ، قصص : آيه ٧٠ ، روم : آيه ١٨ ، سبأ : آيه ١ ، فاطر : آيه ١ ، صافّات : آيه ١٨٢ ، زمر : آيه ٢٩ ، غافر : آيه ٦٥ ، جاثيه : آيه ٣٦ .[٢] ر . ك : اسراء : آيه ١١١ ، مؤمنون : آيه ٢٨ ، نمل : آيه ٥٩ و ٩٣ ، عنكبوت : آيه ٦٣ ، لقمان : آيه ٢٥ ، حجر : آيه ٩٨ ، طه : آيه ١٣٠ ، فرقان : آيه ٥٨ ، غافر : آيه ٥٥ ، ق : آيه ٣٩ ، طور : آيه ٤٨ ، نصر : آيه ٣ .[٣] ر . ك : إبراهيم : آيه ٣٩ ، نمل : آيه ١٥ .[٤] ر . ك : توبه : آيه ١١٢ ، سجده : آيه ١٥ .[٥] ر . ك : بقره : آيه ٣٠ ، زمر : آيه ٧٥ ، غافر : آيه ٧ ، شورى : آيه ٥ .[٦] ر . ك : اعراف : آيه ٤٣ ، يونس : آيه ١٠ ، فاطر : آيه ٣٤ ، زمر : آيه ٧٤ .[٧] ر . ك : اسراء : آيه ٥٢ .[٨] ر . ك : رعد : آيه ١٣ .[٩] ر . ك : اسراء : آيه ٤٤ ، تغابن : آيه ١ .[١٠] ر . ك : بقره : آيه ٢٦٧ ، نساء : آيه ١٣١ ، هود : آيه ٧٣ ، إبراهيم : آيه ١ و ٨ ، حجّ : آيه ٢٤ و ٦٤ ، لقمان : آيه ١٢ و ٢٦ ، سبأ : آيه ٦ ، فاطر : آيه ١٥ ، فصّلت : آيه ٤٢ ، شورى : آيه ٢٨ ، حديد : آيه ٢٤ ، ممتحنه : آيه ٦ ، تغابن : آيه ٦ ، بروج : آيه ٨ .