به خواندن نماز چاشت ، توصيه كرده و يا گفته اند كه دستِ كم پيامبر صلى الله عليه و آله ، گاه آن را خوانده است . [١] دسته دوم ، نه تنها به آن توصيه نكرده اند ؛ بلكه آن را بدعت دانسته اند . [٢] در ميان روايات دسته اوّل ، روايات ضعيف و مُجمَل ، [٣] بيشتر به چشم مى آيد و حتّى برخى از آنها به وسيله مؤلّفان كتب احاديث موضوعه ، مجعول دانسته شده اند ؛ [٤] امّا روايات دسته دوم ، هر چند از نظر عددى كمتر هستند ، امّا دلالتشان ، واضح تر و اسنادشان ، قوى تر است . [٥] افزون بر اين ، روايات دسته دوم ، از سوى

[١] . مانند روايت احمد بن حنبل از عايشه : «پيامبر صلى الله عليه و آله ، نماز چاشت مى خوانده ...» (مسند ابن حنبل : ج ٩ ص ٥٢٠ ح ٢٥٤٠٣) و روايت مسلم از ابوذر و ابودردا (صحيح مسلم : ج ١ ص ٤٩٩ ح ٨٥ و ٨٦) و روايت ابن ماجه از ابو هُرَيره : «هر كس دو ركعت نماز چاشتگاه را به جا آورد ، گناهانش آمرزيده مى شود ، هر چند به اندازه كف هاى دريا باشد » (سنن ابن ماجة : ج ١ ص ٤٤٠ ح ١٣٨٢ . نيز ، ر . ك : سنن الدارقطنى : ج ٢ ص ٨٠ ح ١ و المصنف ، ابن ابى شيبه : ج ٢ ص ٢٩٧ ح ٩) . [٢] . برخى از اين روايات ، در متن كتاب آمد و براى برخى ديگر ، ر . ك : صحيح البخارى : ج ١ ص ٣٩٤ ح ١١٢١ و مسند ابن حنبل : ج ٢ ص ٢٤٩ ح ٤٧٥٨ و ص ٢٩٨ ح ٥٠٥٢ و ص ٤٨٤ ح ٦١٣٤ و ص ٥٤٠ ح ٦٤٣٩ (از موزق) و ج ٧ ص ٣٢٣ ح ٢٠٤٨٢ (از عبد الرحمان بن ابى بكره) . [٣] . مانند روايت منقول از نعيم بن هماز از پيامبر صلى الله عليه و آله : «خداوند عز و جل فرمود : اى انسان ! در اوّل روز ، از اداى چهار ركعت نماز من ، سستى مكن ، من پايان روزت را بر عهده مى گيرم » (التاج الجامع للاُصول : ج ١ ص ٣٢١) كه ابن قيّم و ابن تيميّه احتمال داده اند مقصود از آن ، نماز صبح و نافله آن باشد ؛ نيز روايت بخارى از ابو هريره : «خليلم [پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ] ، سه چيز به من سفارش كرد كه هرگز آنها را تا دَم مرگ ، ترك نمى كنم : ... و نماز چاشت را» كه ابن قيّم جوزى ، احتمال اختصاصى بودن اين توصيه را مطرح كرده است ؛ زيرا به صحابه ديگر مانند ابو بكر و عمر ، چنين توصيه اى نكرده است . گفتنى است به روايات ديگرى هم استدلال شده است كه بيشتر حكايت فعلِ پيامبر صلى الله عليه و آله و يا برخى صحابه اند و هر يك با اجمال هايى همراه اند (ر . ك : البدعة ، مفهومها ، حدودها) . [٤] . مانند روايات زكريا بن دُرَيد كِنْدى از حميد و يعلى بن اَشدق ، از عبد اللّه بن جراد (ر . ك : الموضوعات : ج ١٢ ص ١١١ باب فى الضحى) . [٥] . براى آگاهى از اين روايات ، ر . ك : البدعة ، مفهومها ، حدودها : ص ١٦٩ ، زاد المعاد ، ابن قيّم جوزى : ج ١ ص ١١٧ .