وَخَتَمَهُم بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله . [١] راست مى گويند. ابدال ، همان اوصيا هستند . خداوند عز و جل ، زمانى كه پيامبران را بُرد و سلسله آنها را به محمّد صلى الله عليه و آله ختم كرد، آنها را جاى گزين پيامبران قرار داد. در اين روايت ، دو نكته قابل توجّه است : نكته اوّل ، اين كه در قرن دوم هجرى ، موضوع «ابدال» ، در ميان عموم اهل سنّت ، رواج داشته ؛ ولى در روايات اهل بيت عليهم السلام ، اصلاً مطرح نبوده و يا شايع نبوده است . نكته دوم ، اين كه امام عليه السلام همراه با ردّ ضمنى مفاهيم ساختگى معاصر خود در باره واژه ابدال ، مفهوم حقيقى آن را تصديق كرده و آن را به اوصياى انبياى الهى تفسير كرده است ، چنان كه در شمارى از روايات ، واژه هاى «اوتاد» و «قطب» نيز بر امامانِ اهل بيت عليهم السلام و يا شخصيت هاى محورى از ياران آنها ، اطلاق گرديده اند . با توجّه به آنچه بيان شد ، مى توان گفت : عناوين و اصطلاحات ياد شده ، خصوصا عنوان «ابدال» ، ريشه در تعاليم اصيل قرآن و سنّت ندارند ؛ امّا رواج آنها در ميان توده مردم ، سبب گرديده تا اهل بيت عليهم السلام با تطبيق معانى لغوى و عرفى آنها بر معانى صحيح ، مانع سوء استفاده سياست مداران و منحرفان ، از اين عناوين گردند . همچنين ، احتمال دارد كه الفاظى مانند «قطب» و «اوتاد» ، در روايات اهل بيت عليهم السلام ، در معانى لغوى آنها به كار رفته اند ؛ ولى بعدها مورد سوء استفاده ، قرار گرفته باشند .

[١] ر .ك : ص ٤٠٦ ح ٦٢٤٥ .