دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٤٠٢
دكتر حسام الدين بن موسى عفانه [١] نيز در اين باره مى گويد : در باره ابدال ، خبر صحيحى از پيامبر صلى الله عليه و آله ثبت نشده ، و هر آنچه در باره ابدال ، اقطاب ، اغواث ، نُجَبا و اَوتاد نقل شده ، خبرهاى نادرستى هستند كه به پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت داده شده اند ، همان گونه كه محقّقان فعلى و گذشته ، اين را بيان كرده اند . [٢]
٢ . ارزيابى متون
متن اكثر قريب به اتّفاق اين احاديث نيز شاهد مجعول بودن آنها است . محقّقان حديث شناس ، با تأمّل در متن اين احاديث ، بويژه در نظر گرفتن نكاتى مانند : تناقض آنها در تعداد ابدال ، [٣] كم اهمّيت جلوه دادن اعمال صالح ، مانند نماز و روزه ، [٤] سازش با دشمنان اسلام ، به بهانه اين كه ابدال ، چيزى را لعنت نمى كنند ، [٥] تعيين سرزمين شام به عنوان پايگاه رويش ابدال ، [٦] و از همه مهم تر ، توصيف ابدال به ويژگى هايى كه در احاديث معتبر اهل بيتِ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به آنها توصيف شده ، مى توانند آثار و علائم جعل را در بيشتر اين احاديث ، مشاهده كنند و توطئه سياست مداران اُمَوى را در ساختن اين روايات ، كشف نمايند . علّامه امينى ، در اين باره مى گويد : ابدال ، اصطلاح جديدى است كه اُمَويان ، آن را ساختند و تلاش كردند كه با آن ، خاكستر [جهل] بر چشم مسلمانان بپاشند و اثبات كنند كه زن و مرد اُمَوى ، اگر نگوييم برتر از اهل بيت و صحابه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هستند ، در فضيلت ، همپاى آنها
[١] استاد فقه و اصول فقه در دانشگاه قدس .[٢] برگرفته از سايت : «إسلام أون لاين . نت» / شرعى / إسألوا أهل الذكر) .[٣] ر . ك : ص ٤١٥ (آنچه درباره شمار ابدال روايت شده است) .[٤] ر . ك : ص ٤٠٩ ح ٦٢٤٨ و ٦٢٤٩ و ٦٢٥١ .[٥] ر . ك : ص ٤٠٧ ح ٦٢٤٧ .[٦] ر . ك : تاريخ دمشق : ج ١ ص ٣٣٤ ـ ٣٣٧ و سبل الهدى والرشاد : ج ١ ص ٢٧٠ و ص٣٧٠ و منابع ديگر ...