آدمى تا پايان زندگى اين جهانى بر انسان تأثير تربيتى مى‌گذارند، محيط شمرده مى‌شوند. اين عوامل متعدد از زمان انعقاد نطفه تا زمان مرگ به صورتهاى گوناگون انسان را تحت تأثير قرار مى‌دهند. «١» مهم‌ترين عوامل محيطى عبارت‌اند از: محيط خانه و خانواده، محيط دوستى و معاشرت، محيط مدرسه، محيط اجتماع، محيط جغرافيايى و طبيعى.
الف. محيط خانه و خانواده: كودك در محيط خانه با عوامل انسانى متعددى تماس دارد كه مهم‌ترين آنها پدر و مادر هستند. خانواده، بهترين محيط براى تربيت كودك است. كودك وقتى زبان مادرى را در خانه فرا گرفت، از طريق مكالمه و گفت و گو، افكار و آراى بنيادى از افراد خانواده به او منتقل مى‌شود و معارف و اطلاعات او، هم سطح با افكار خانواده پيش مى‌رود و در اعمال خود نيز به تقليد از افراد خانواده مى‌پردازد. از اين رو، اگر بسيارى از اعمال روزمرّه انسانها را بررسى و تجزيه و تحليل و ريشه‌يابى كنيم، خواهيم ديد كه بيش‌تر آنها از تربيت خانوادگى سرچشمه مى‌گيرد.
پژوهشگران با مطالعه برخى حالات روانى، ريشه بسيارى از بيماريهاى عصبى و روانى را رفتارهاى ناهنجار پدر و مادر با كودك- به ويژه در سالهاى اول كودكى- مى‌دانند. اعمال پدر و مادر، ناخودآگاه بر كودك اثر مى‌گذارد؛ مادرى كه كودك خود را مى‌ترساند، ناآگاهانه فرزندى ترسو تربيت مى‌كند.
كودك، دين خانواده را مى‌پذيرد و در عقايد، اخلاق و اعمال از خانواده اثر مى‌پذيرد. پيغمبر اسلام (ص) فرمود: