اخلاق عملى - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٢٤

حركات و سكنات و در تمام افعال و تروك و اين امرى است بس ممكن، زيرا كه ظاهر را مثل آن سرور كردن امرى است مقدورِ هر يك از بندگان خدا. «١» ٣- مشارطه: به اين معنا كه در ابتداى روز با خود شرط كند كه مرتكب هيچ كار خلافى نشود و هر كار خوبى كه از دستش برمى‌آيد انجام دهد و در اين راه از هيچ كوششى دريغ نورزد و با تمام توان با موانع بويژه شيطان مبارزه كند.
٤- مراقبه: پس از مشارطه بايد پيوسته مراقب افكار، كردار و گفتار خود باشد كه در هيچ اقدامى برخلاف شروط ياد شده، عمل نكند و از خود غافل نشود، در دام هاى پيدا و پنهان شيطان هاى جنّى و انسى گرفتار نيايد. چنين كارى بايد مرتب تكرار شود و هر بار كه از سوى عوامل برون و درون مورد حمله قرار مى‌گيرد، به خدا پناه ببرد و از او كمك بخواهد تا هواهاى نفسانى را محكوم اراده خويش كند و شياطين را از خود مأيوس نمايد.
٥- محاسبه: انسان بايد در آخر هر روز قبل از خوابيدن به كارهاى خود رسيدگى كند و از نفس، حساب بكشد كه آيا به شرط آن روز عمل كرده است؟ آيا كار خلافى مرتكب نشده است؟ آيا كار خيرى را ترك نكرده است؟ اگر شاخص هاى محاسبه مثبت باشد بايد شكر خدا را بر دست يابى به چنين توفيقى به جاى آورد و ادامه چنين حالتى را از او طلب كند و بداند كه آينده روشنى در انتظار اوست و راه هاى صلاح و رستگارى به رويش گشوده خواهد شد زيرا:
«وَالَّذينَ جاهَدوُا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ انَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنينَ» «٢» و كسانى كه در راه ما جهاد كنند قطعاً راه هاى خود را به آنان نشان خواهيم داد و خداوند همراه نيكوكاران است.
و اگر خداى ناكرده، كردار خويش را منفى ارزيابى كرد، بايد به ملامت خويش بپردازد وخود را مورد عتاب و خطاب قرار دهد و از فرجام كار نابخردانه‌اى كه انجام داده بيم دهد و بر فرصتى كه از دست داده، افسوس بخورد و در صدد جبران برآيد.