خدا- حضرت محمّد صلى الله عليه و آله در شب به معراج مى‌رود، «١» حضرت موسى عليه السلام چهل شب به ميقات مى‌رود، «٢» قرآن مجيد در شب نازل مى‌شود «٣» و ... كه از اهميّت و ويژگى شب زنده دارى و نقش اساسى آن در سازندگى و تقويت روحى مؤمن خبر مى‌دهد و به او مى‌آموزد كه براى داشتن يك زندگى شرافتمندانه، حكيمانه، و مستقل، بايد نيمه شب ها از بستر خواب برخيزد و به بندگى خالصانه بپردازد و از منبع علم و قدرت، توش و توان بگيرد تا با سالم سازى ارتباط خويش با خدا، ارتباط انسانى و سالم با بندگان و آفرينندگان او برقرار سازد و به تعبير امام عارفان و مولاى متقيان عليه السلام:
«مَنْ اصْلَحَ ما بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ اصْلَحَ اللَّهُ ما بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّاسِ ...» «٤» هر كس ميانه خود و خدا را اصلاح كند، خداوند رابطه او با مردم را اصلاح مى‌كند.
در روايات اسلامى از چنين كسانى به «راهبان شب و شيران روز» «٥» تعبير شده كه بسيار زيبا و گوياست و نشان مى‌دهد كه سوز و گداز شبانه و راز و نياز عاشقانه، خمير مايه برنامه هاى مسلمانان را تشكيل مى‌دهد و آنان را در برابر هر گونه مشكل وناهنجارى بيمه مى‌كند. به سخن نغز و حكيمانه امام صادق عليه السلام دقّت كنيد:
«صَلاةُ اللَّيْلِ تُحْسِنُ الْوَجْهَ و تُحْسِنُ الْخُلْقَ و تُطيبُ الرّيحَ وَ تُدِرُّ الرِّزقَ وَ تَقضِى الدَّيْنَ وَ تَذْهَبُ بِالهَمِّ وَ تَجْلُو الْبَصَرَ.» «٦» نماز شب چهره را زيبا، اخلاق را نيكو، بو را خوش، روزى را فراوان و قرض را ادا مى‌كند، غم را مى‌زدايد و ديده را جلا مى‌كشد.
اين روايت تصريح مى‌كند كه شب‌زنده‌دارى تأثير مستقيم و عميق در جسم وجان و