احکام اقتصادی - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ٨٣ - الف - سپرده قرض الحسنه
براى جلب سود، سپردهگذارى مىكنند و برخى براى محفوظ ماندن از خطر و برخى براى تسهيل در مبادلات و معاملات و ...، برنامهاى جامع لازم است تا نياز و انگيزه همگان را برآورد. آنچه در بانكهاى جهان- از جمله بانكدارى اسلامى- بدين منظور رايج است، شيوه «سپردهگذارى» [١] است كه به صورتهاى ذيل انجام مىگيرد:
الف- سپرده قرضالحسنه
گروهى از مردم مايلند پسانداز خود را در بانك نگاه دارند، تا هنگام ضرورت بهراحتى بتوانند از آن استفاده كنند. بانك براى جذب پسانداز آنان بهصورت قرضالحسنه، از دو روش بهره مىجويد:
١- حساب جارى: ويژگى چنين حسابى در اين است كه شخص با سپردن پول به بانك و گرفتن دسته چك قادر خواهد بود هر گاه بخواهد، از حساب خود برداشت و يا به آن واريز كند و بدين وسيله پرداخت و دريافت وجه معاملات خود را به آسانى انجام دهد.
٢- حساب پسانداز: اين حساب براى كسانى است كه قصد تجارت ندارند، بلكه تنها براى اين كه پسانداز در بانك را داراى امنيّتى بيشتر از نهان كردن پول در خانه مىدانند، بدان روى مىآورند. ويژگى اين حساب، دراين است كه سپردهگذار، يا وكيلش، بايد، به همان شعبه افتتاح حساب مراجعه كند و با ارائه دفترچه پسانداز از آن برداشت يا به آن واريز نمايد.
روشن است كه در هر دو نوع حساب فوق، سپردهگذار قصد سودجويى از پول خود ندارد، بلكه هدفش چيزى ديگر است كه با افتتاح حساب برآورده مىشود.
[١] - واژۀ «سپرده»، كه در فقه اسلامى به
آن «امانت يا وديعه» مىگويند، عبارت است از: «قراردادى كه براساس آن يك طرف مال
خود را به ديگرى امانت مىدهد تا عين آن را برايش حفظ نمايد.» (ر. ك: رساله، م
٢٣٢٧) در گذشته، بانكها بيشتر در حد يك صندوقدار امانى
عمل مىكردند و پول و اشياى قيمتى مردم را بهصورت «امانت» مىگرفتند و در برابر
حفاظت از آن، از صاحبان اموال مزد دريافت مىكردند، ولى امروزه با تحوّل بانكدارى
در جهان بهجاى «امانتدارى» در خصوص پول، شيوۀ قرض رايج شده است.
دليل قرض بودن «سپرده» هاى رايج اين است كه طرفين هنگام عقد قرارداد، مىدانند كه
عين پول برگردانده نخواهد شد و بانك آن را در جريان مبادلات قرار مىدهد. حتى گاهى
بانك در حين تحويل گرفتن، در مقابل ديدگان سپردهگذار، مبلغ را به كسى ديگر مىدهد.
افزون بر اين، در بانكدارى اسلامى ايران براى روشنتر شدن ماهيت عمل، بهجاى
واژۀ «سپرده»، از «سپردۀ قرضالحسنه» استفاده مىكنند تا جاى هر گونه
شبهه از ميان برود