احکام اقتصادی - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ٤٥ - تعریف مساقات
مزارعه خود به خود فسخ مىشود و زارع ضامن خسارت نيست. [١]
ج- نقض پيمان از سوى زارع
هرگاه در پيمان، نوع خاصى از زراعت تعيين شود و زارع از آن تخلّف كند، مالك مختار است كه همان را بپذيرد يا فسخ كند.
در صورت فسخ؛ اگر تعيين كشت در قرارداد، بهصورت شرط ضمن عقد [٢] بوده است، زارع، ضامن اجاره زمين است؛ و اگر بهصورت قيد [٣]، زارع، اجاره زمين را ضامن است و چنانچه خسارت ناشى از تخلف قرارداد، بيشتر از اجاره باشد بايد خسارت را بپردازد. [٤]
مساقات
اسلام، براى درختكارى و ايجاد فضاى سبز، اهمّيتى فراوان قائل است و آن را عملى نيكو و محبوب مىشمارد؛ [٥] چنانكه نابود كردن آن را نيز بسيار زشت و منفور مىداند. [٦] اهميت پيمان «مساقات» در اين است كه از يك سو باغهايى كه صاحبانشان توان رسيدگى بدانها را ندارند، از نابودى نجات مىيابند و از سوى ديگر گروهى كه زمين و باغ ندارند، ولى توان كار دارند، به كار مشغول مىشوند.
تعريف مساقات
«مساقات»، در اصطلاح، قراردادى است ميان صاحب باغ و باغدار، بر درختان ميوه،
١) - تحريرالوسيله، ج ١، ص ٥٨٤، م ٦
[٢] - شرط ضمن عقد، آن است كه ابتدا موضوع عقد بهصورت مطلق آمده و سپس مشروط شده است؛ مثل اين كه مالك بگويد: «اينزمين را براى زراعت به تو مىدهم به شرط اين كه در آن گندم بكارى.»
[٣] - قيد بودن، جايى است كه از همان ابتدا نوعى خاص از كشت، موضوع پيمان قرار گيرد؛ مثل اين كه مالك بگويد: «اين زمين را براىكشت گندم به تو مىدهم.»
[٤] - تحريرالوسيله، ج ١، ص ٥٨٤، م ٨
[٥] - رسول خدا ٦ مىفرمايد: «مَنْ نَصَبَ شَجَرَةً وَ صَبَرَ عَلى حِفْظِها وَالْقِيامِ عَلَيْها حَتّى تُثْمِرَ كانَ لَهُ فى كُلِّ شَىْءٍ يُصابُ مِنْ ثَمَرِهاصَدَقَةٌ عِنْدَاللّهِ»: هر كه درختى بكارد و بر حفظ و پايدارى آن صبر پيشه كند تا به ثمر نشيند، هر قدر ميوه بهدست آيد به همان اندازه نزد خداوند پاداش صدقه دارد. كنز العمّال، ج ٣، ص ٥١٥، حديث ٣٩٥٣
[٦] - امام صادق ٧ مىفرمايد: «لا تَقْطَعُوا الثِّمارَ، فَيَصُبَّ اللّهُ عَلَيْكُمُ الْعَذابَ صَبّاً»: درختان ميوه را قطع نكنيد كه خداوند بر شما عذاب سختى نازل مىكند. فروع كافى، ج ٥، ص ٢٦٤، حديث ٩