احکام اقتصادی - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ٤٦ - احکام مساقات
بر اين كه باغدار در مدّتى معيّن درختان را آبيارى و مراقبت كند و در برابر، سهمى از محصول نصيبش شود. [١]
احكام مساقات
١- مساقات پيش از آشكار شدن محصول، بدون اشكال صحيح است، ولى پس از آشكار شدن و پيش از رسيدن محصول، درصورتى كه درختان نياز به آبيارى يا كارهايى ديگر داشته باشند و كار باعث فزونى يا رشد و مرغوبيت گردد، صحيح است. [٢]
٢- چنانچه درختان بهوسيله باران يا رطوبت زمين، از آبيارى بىنياز باشند، ولى به كارهايى ديگر نياز باشد كه موجب ازدياد محصول يا مرغوبيّت آن شود، قرارداد مساقات براى آنها صحيح نيست. [٣]
٣- درصورتى كه بوستان مشتمل بر انواع درختان ميوه باشد، مىتوان براى هر نوع، سهميهاى متفاوت از نوع ديگر قرار داد؛ مثلًا براى درختان خرما، ١٢ و براى درختان انگور، ١٣ و براى درختان انار، ١٤ مقرّر كرد. [٤]
٤- آنچه مورد نياز بوستان و درختان و آبيارى است بر دو نوع است:
الف- كارهايى كه هر سال تكرار مىشود؛ مانند لايروبى نهرها، اصلاح راه آب، هَرَس و بارور كردن درختان.
ب- كارهايى كه غالباً تكرار نمىشود؛ مانند احداث نهر آب، ديوار كشى و نصب تلمبه.
بهظاهر، درصورتى كه اين كارها در قرارداد شرط نشده باشند، كارهاى دسته دوم برعهده مالك باغ، و كارهاى دسته اوّل، تابع عرف و عادت است و بايد طبق آن عمل شود. [٥]
٥- در مساقات، مباشرت باغدار شرط نيست، بلكه باغدار مىتواند براى كارهايى
١) - تحريرالوسيله، ج ١، ص ٥٩٠
[٢] - همان، ص ٥٩١، م ١
[٣] - همان، م ٤
[٤] - همان، م ٥
[٥] - همان، م ٦