احکام اقتصادی - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ٦٣ - احکام جعاله
مستحق اجرت نيست. [١]
٢- عامل، در دو صورت مستحق اجرة المثل است:
الف- در جايى كه جعاله، بر اثر جهالت [٢] باطل شود؛
ب- درجايى كه جاعل، مقدار جعل را معيّن نكرده و تنها وعده مژدگانى داده است. [٣]
٣- جز صاحب مال يا كار، كسى ديگر نيز مىتواند از خرج خود براى انجام آن، جعاله تعيين كند. [٤]
عاريه
«عاريه» آن است كه انسان مال خود را به ديگرى بدهد كه از آن استفاده بكند و در عوض، چيزى هم از او نگيرد. [٥]
عاريه از سنّتهاى پسنديده اسلام است كه مردم بهواسطه آن نياز خود را به آسانترين وجه، برطرف مىسازند. از مهمترين بركات عاريه، افزون بر پيشگيرى از اسراف و مشكلات اقتصادى، شكوفايى فضايل اخلاقى جامعه است كه بارزترين مصداقهاى آن ايجاد مهر و الفت، تعاون و وحدت، همدلى و اخوت است؛ چنانكه رسول خدا ٦ فرموده است:
«اذا ارادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً صَيَّرَ حَوائِجَ النَّاسِ الَيْهِ» [٦]
آن گاه كه خداوند براى بندهاى خير بخواهد، رفع نياز مردم را بهدست او مىسپارد.
[١] - تحريرالوسيله، ج ١، ص ٥٤٠، م ٩
[٢] - منظور از جهالت اين است كه جعاله بر عمل غير معلومى واقع شود بهطورى كه دستيابى عامل به آن ممكن نباشد؛ مثل اينكه بگويد: «هر كس آنچه را كه از من گم شده برگرداند. فلان مبلغ به او مىدهم.» در اين مورد عامل نسبت به عمل جهل دارد و نمىداند چه چيزى را بجويد
[٣] - تحرير الوسيله، ج ١، ص ٥٤٠، م ٦
[٤] - همان، م ٧
[٥] - توضيح المسائل، م ٢٣٤٤
[٦] - كنزالعمال، ج ٦، ص ٧