مبدا و معاد - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٦٢
خلاصه درس هر انسانى با رجوع به عقل و وجدان درمىيابد كه داراى توان انتخاب و اختيار است و در زندگانى مادّى و معنوى خويش، مىتواند راه و روشى ويژه برگزيند.
آيات قرآن مجيد نيز بر آزادى و اختيار انسان گواهى مىدهند. اين آيات را به چند دسته مىتوان تقسيم كرد: الف- آيات مربوط به رسالت پيامبران و دعوت انسانها به آيين حق؛ ب- آياتى كه سخن از آزادى انسان در پذيرش و نفى ايمان دارند؛ ج- آياتى كه ايمان اجبارى را خواست خدا نشمردهاند؛ د- آياتى كه انسان را در معرض ابتلا و آزمايش مىدانند.
با وجود دلايل آشكار بر اختيار انسان و اين كه او مىتواند سرنوشت خود را تغيير دهد، گروهى از مسلمانان به جبر معتقد شدهاند. عوامل اصلى پديد آمدن اين عقيده، دو عامل سياسى و روانى بوده است. عامل سياسى، عبارت از سياستمدارانى بوده كه مىخواستهاند از انقلاب و شورش مردم عليه حكومت جابرانه خويش جلوگيرى كنند و عامل روانى، ارز سوى كسانى بوده كه خواستهاند تنپرورى و سستى خويش را، كه موجب گرفتارى و شكست در زندگىشان شده است، از اين گذر بپوشانند.
پرسش ١- آيا وجدان آدمى بر آزادى و اختيار او گواهى مىدهد؟ توضيح دهيد.
٢- آيا قرآن مجيد نيز بر آزادى و اختيار انسان پاى مىفشارد؟ آياتى در اين باره ذكر كنيد.
٣- عامل سياسى را كه موجب شده است گروهى به جبر معتقد شوند، توضيح دهيد.
٤- عامل روانى در اعتقاد به جبر را توضيح دهيد.
٥- چند نمونه از گواهانى را كه نشان مىدهند انسان محكوم عوامل اجتماعى نيست، ذكر كنيد.