يكى او را سوق مى‌دهد و ديگرى گواه اعمال اوست. «١» ٥- زمين: زمين نيز گواه اعمالى است كه انسان بر روى آن انجام داده است؛ چنان كه خداوند مى‌فرمايد:
«يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ اخْبارَها بِانَّ رَبَّكَ اوْحى‌ لَها» «٢» در آن روز زمين اخبار خود را باز مى‌گويد؛ زيرا پروردگار تو به او وحى كرده است.
نقل است كه ابو كهمس از امام صادق عليه السلام مى‌پرسد: «آيا خوب است انسان نمازهاى نافله‌اش را در يك جا بخواند يا هر كدام را در جايى؟» فرمود: «نه، بلكه در چندين جا بخواند كه بى‌گمان، آن جاها براى او در روز قيامت گواهى مى‌دهند [كه نماز خوانده است‌].» «٣» ٦- زمان: در روايتى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه فرمود: «روزى بر فرزند آدم نمى‌آيد، مگر اين‌كه آن روز مى‌گويد: اى فرزند آدم! من روزى ديگرم و بر تو گواهم. پس در من خوبى كن و كار خيرى انجام ده تا روز قيامت براى تو مبدا و معاد ١٣٧ يارى خواستن دوزخيان ص : ١٣٦ گواهى دهم، كه پس از اين هرگز مرا نخواهى ديد.» «٤» همچنين از امام صادق عليه السلام نقل است كه فرمود: «وقتى روز مى‌شود، [روز] مى‌گويد:
اى فرزند آدم! در اين روزت كار خوب انجام ده كه من در قيامت نزد پروردگارت به آن گواهى مى‌دهم. من در گذشته نزد تو نيامدم و درباقيمانده [ى عمرت‌] نيز نخواهم آمد و زمانى كه شب بيايد، چون آن سخن را باز مى‌گويد.» ٧- اعضا و جوارح: قرآن مجيد درباره گواهى اعضا و جوارح بدن انسان مى‌فرمايد:
«يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ» «٥» روزى كه زبان و دست و پاهايشان به آنچه مى‌كردند، به زيانشان گواهى مى‌دهند.
و در آيه‌اى ديگر چنين مى‌خوانيم: