علل پيشرفت و انحطاط مسلمين - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٢٣
درس سيزدهم: سستى و ناپايدارى مسلمانان از ديگر عوامل عقب ماندگى مسلمانان و استمرار سير نزولى آنان، سستى و ناپاىدارى در هدفهاى مكتبى است. مسلمانان هر چه از زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله و تعليمات مستقيم ايشان فاصله مىگرفتند، در آرمانهاى دينى سستتر مىشدند، از تحرّك و تلاش مذهبى خود مىكاستند و در حوادث مهم سياسى، نظامى پاىدارى نمىكردند و اين خود مرهون عواملى بود همانند: رياستطلبى، مصلحتانديشى، بيم و هراس از دشمن و مهمتر از همه، رفاهزدگى. در ذيل، تنها به توضيح مورد اخير مىپردازيم:
رفاه زدگى تجمّل پرستى، تنپرورى و ثروتاندوزى از موانع مهمّ پيشرفت و عوامل سقوط و انحطاط تمدّنها است كه قرآن از آنها به «اتراف»، «١» «بَطِرْ»، «٢» «طَوْلْ» «٣» و «تكاثر» «٤» تعبير كرده و آنها را از عوامل منفى حركت تاريخ دانسته است؛ زيرا ملتى كه مُترِفْ و سرمست ثروت شود، راه اتراف و اسراف بپيمايد و سرگرم تدارك غذاهاى لذيذ، لباس فاخر، خانه مجلّل و زندگى رنگين شود، روح تحرّك و تلاش را از دست مىدهد و به فسق و فساد دست مىآلايد و در چنين جوامعى، شكاف طبقاتى عميقتر، نارضايتى عمومى