اسلام و اسير - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٩

در مبسوط نيز از برخى نقل كرده كه در صورت اسلام اسير، استرقاق ساقط مى‌شود، زيرا عقيل بعد از اسارت (و بعد از پايان جنگ) مسلمان شد و رسول خدا از او فديه گرفت و استرقاق نكرد. و لى شيخ طوسى خود قول مشهور را برگزيده است. «١» سرانجام اسرا اكنون كه حكم اسير گرفتن در مراحل مختلف جنگ بيان شد، به بحث درباره سرانجام اسرايى مى‌پردازيم كه رزمندگان اسلام، طبق دستور قرآن، از كشتن آنها پرهيز كرده و به اسارت درآورده‌اند. گفتنى است همانگونه كه در اين بحث به‌خواست خدا ثابت خواهد شد، سرانجام اسرا در حكومت اسلامى كه بر اساس قانون قرآن است، در مقايسه با ديگر حكومتها و آيينها بهترين و انسانى‌ترين سرانجام است.
الف. آزادى بى‌قيد و شرط (منّ)
يكى از صورتهايى كه براى آينده اسرا متصوّر است اينكه بدون قيد و شرط آزاد شوند. آيه شريفه «فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَامَّا مَنّاً بَعْدُ وَ امَّا فِداءً» «٢» ، نخست همين معنى (منّت گذاشتن و آزاد كردن) را مطرح مى‌كند، چنان كه در روايات نيز همين حكم بيان شده است. امام صادق عليه‌السلام فرمود:
«اذا وَضَعَتِ الْحَرْبُ اوْزارَها وَ اثْخِنَ اهْلُها فَكُلُّ اسيرٍ اخِذَ عَلى‌ تِلْكَ الْحالِ فَكانَ فى‌ ايْديهِمْ وَ الْامامُ فيهِ بِالْخِيارِ انْ شاءَ مَنَّ عَلَيْهِمْ فَارْسَلَهُمْ وَ ...» «٣» هنگامى كه كارزار به پايان آمد و مردان جنگ از كاربازماندند. هر اسيرى كه در اين حال دستگير شده و در اختيار مسلمانان قرار گيرد، امام در مورد او مختار است؛ اگر خواست منّت بگذارد و آزاد كند و