اسلام و اسير - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٩

وسائل آزادى بردگان:
اسلام راههاى متعددى را براى آزادى بردگان مقرّر كرده، مورد تشويق قرار داد كه بطور اجمال بدان اشاره مى‌كنيم:
١. آزاد كردن بردگان در راه خدا و به رايگان، كه يكى از عبادات بوده، موجب تقرّب به درگاه حق تعالى است.
«وَ ما ادْريكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ» «١» و چه مى‌دانى كه عقبه چيست؟ آزاد كردن برده است.
از اين جهت، در سيره پيامبر صلى الله عليه و آله و اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌بينيم كه تعداد بسيار زيادى از بندگان را در راه خدا آزاد كرده، مردم را به اين امر نيكو تشويق كرده‌اند.
٢. مكاتبه، اسلام در مورد هر كدام از بردگان كه قدرت كسب و تحصيل مال و استقلال در زندگى را دارد، تشويق‌كرده كه در مقابل انجام عملى يا پرداخت مالى، به توافق طرفين و بر اساس قرارداد، آزاد شود؛ اين قرار داد در اصطلاح «مكاتبه» ناميده مى‌شود. قرآن مجيد در اين باره مى‌فرمايد:
«فَكاتِبُوهُمْ انْ عَلِمْتُمْ فيهِمْ خَيْراً وَ اتُوهُمْ مِنْ مالِ اللَّهِ الَّذى‌ اتاكُمْ» «٢» اگر خيرى در آنها سراغ داريد، با ايشان مكاتبه كنيد (قرارداد آزادى ببنديد) و از مالى كه خداوند به شما عطا كرده، به ايشان بدهيد.
٣. جبران برخى خطاها و جرمها، آزادى بردگان به عنوان جبران و كفّاره برخى از خطاها و گناهان در اسلام منظور شده است، مانند كفّاره قتل عمد، كفّاره افطار روزه ماه رمضان، كفّاره نقض عهد و سوگند و امثال آن؛ در اين گونه موارد،