اسلام و اسير - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٥

احتمال مى‌دهيم دليل فتواى علما در اين مورد روايت طلحة بن زيد و امثال آن باشد كه حجّتشان تمام نيست.
نٌكته ظريف: عموم مفسران «منّ» را به مفهوم منّت‌گذاشتن و آزاد كردن بدون دريافت چيزى در مقابل آن معنى كرده‌اند و «فداء» را به معنى آزاد كردن اسير در مقابل دريافت چيزى و يا مبادله با اسيرى دانسته‌اند. در اين ميان تنها علّامه طباطبايى صاحب تفسير الميزان در مورد «منّ» تعبير ديگرى آورده كه شامل استرقاق هم مى‌شود. ايشان مى‌نويسد:
و قوله: «فَامَّا مَنّاً بَعْدُ وَ امَّا فِداءً» اىْ فَاْسِرُوهُمْ وَ يَتَفَرَّعُ عَلَيْهِ انَّكُمْ امَّا تَمُنُّونَ عَلَيْهِمْ بَعْدَ الْاسْرِ فَتُطْلِقُونَهُمْ اوْ تَسْتَرِقُّونَهُمَ وَ امَّا تُفْدُونَهُمْ فِداءً بِالْمالِ اوْ بِمَنْ لَكُمْ عِنْدَهُمْ مِنَ الْاسارى‌» «١» مفهوم آيه شريفه اين است كه ايشان را اسير كنيد و نتيجه اسارت يا اين است كه بعد از اسارت منّت گذاشته، آنها را آزاد مى‌كنيد يا منّت گذاشته، استرقاقشان مى‌كنيد و يا اينكه در مقابل مال و يا اسراى خودتان مبادله مى‌نمائيد.
از كلام علّامه طباطبايى استفاده مى‌شود كه منّت گذاشتن اعمّ از اين است كه فرد اسير را بدون فديه آزاد كنند يا او را به عنوان برده نگهدارند، زيرا صرف نظر كردن از كشتن دشمن، خود منّت است، حال چه بلاعوض آزاد شود و چه به صورت برده باقى بماند.
ليكن به نظر مى‌رسد، اين تفسير نيز خلاف ظاهر آيه باشد و اگر منت اين گونه معنى شود، شامل «فداء» هم خواهد بود (لااقل فديه مالى) در اين صورت بيان «فداء» بعد از «منّ» به منزله ذكر خاصّ بعداز عامّ خواهد بود، در حالى كه ظاهر كلام خداوند متفاوت بودن اين دو امر است.