اسلام و اسير - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٢

ب. آزادى در مقابل فديه‌ دومين مطلبى كه در آيه چهارم از سوره محمّد- صلّى اللَّه عليه و آله- به آن اشاره شده، مسأله «فداء» يعنى فديه گرفتن مى‌باشد. فديه به معنى عوضى است كه در مقابل آزادى اسير پرداخت مى‌شود. «١» و آن بر چند نوع است، زيرا عوض ممكن است پول، كالا، خدمت، مبادله با اسراى خودى و يا همكارى در امور جنگى باشد. آيه شريفه شامل همه اين انواع مى‌شود و در جنگهاى صدر اسلام آزادى اسرا در مقابل فديه با انواع مختلف آن اتفاق افتاده كه به موارد آن به تفكيك با ذكر نمونه اشاره مى‌كنيم:
١. فديه مالى:
بيشترين تعداد از ميان هفتاد نفر اسير قريش در جنگ با پرداخت سربها آزاد شدند و مبلغ آن نسبت به موقعيت و ثروت اشخاص متفاوت بود، از چهار هزار درهم تا يكهزار درهم. «٢» در سريّه عبداللَّه بن جحش دو نفر از قريش به نامهاى «عثمان بن عبداللَّه» و «حَكَم بن كيسان» اسير شدند؛ قريش براى آزادى آنها فديه فرستادند، ولى چون دو نفر از مسلمانان كه در سريّه شركت كرده بودند، هنوز بازنگشته بودند و احتمال دستگيرى آنها به دست قريش مى‌رفت، رسول خدا صلى الله عليه و آله نپذيرفت. چون آن دو مسلمان بازگشتند، آن حضرت فديه ايشان را پذيرفت و آن دو را آزاد كرد، امّا حكم بن كيسان اسلام پذيرفت و در محضر پيامبر صلى الله عليه و آله ماند تا اينكه در جريان بئرمعونه به شهادت رسيد. «٣»