أللّهم لك‌الحمد على ما جرى به قضائك فى أوليائك‌الذين استخلصتهم لنفسك و دينك ... بعد أنْ شرطت عليهم‌الزهد ... فشرطوا لك ذلك و علمت منهم‌الوفاءَ به فقبلتهم و قربتهم و ...

در قرآن عظيم به لسان نبى كريم، صلّى‌اللّه‌عليه‌وآله، در تبيين خلقت انسانها و هدف از بعثت انبيا آمده است:

كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً، فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ .... [١]

انسانها امتى واحد بودند و خداوند انبيا را با بشارت و انذار و كتاب و حكمت براى رشد آنها و اينكه در اختلافات مرجعى و ملجائى باشند مبعوث نمود و هيچ اختلافى بعد از نزول روشنگريها و مجاهدت انبيا نخواهد بود مگر از طرف كسانى كه در مقابل حق طغيان مى‌كنند و از اطاعت محض سرباز مى‌زنند.

در اسلام نيز اساس اختلاف فِرَق در مسأله امامت و ولايت است، گروهى به ولايت و امامت امام معصوم معتقدند و انتصاب او را از جانب خداوند دانسته و اطاعت او را اطاعت خدا مى‌دانند و مى‌گويند:

وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا مُبِيناً.[٢]

هيچ مرد و زن مؤمن را در كارى كه خدا و رسول حكم كند اراده و اختيارى نيست و هر كس نافرمانى خدا و رسول او را كند، دانسته به گمراهى سختى افتاده است.

گروهى ديگر عصمت را شرط امامت نمى‌دانند و انتخاب فردى را از بين خود به عنوان ولى امر، كافى مى‌دانند. گروه اول كه شيعيان هستند با استناد به آيات متعددى از قرآن كه بنا بر نقل ابن‌عباس مفسر، كبير قرآن، بالغ بر ٣٠٠ آيه مى‌شود و نيز احاديث متواتر بر تعريف و تعيين اهل بيت، عليهم‌السلام، و امام از طرف خداوند تأكيد دارند و آن را از ضروريات عقلى و قاعده لطف الهى در هدايت بشر دانسته و ضرورت و وجوب تعيين امام معصوم از طرف خداوند را اثبات مى‌كنند تا هدايت مردم و حراست از دين و احكام را به عهده داشته و اهداف خلقت را به اكمال برسانند.

اين مقاله با توجه به دو نوع نگرش به امامت و ولايت در جامعه اسلامى و توجه به دو نوع روش در عمل به اسلام و احكام آن كه از آغاز اسلام و حكومت مدينةالنبى، صلّى‌اللّه‌عليه‌وآله، رخ نموده بود بررسى خود را آغاز كرده و سعى دارد به جاى تكيه بر نقاط افتراق و علل آن و احتجاج در اثبات هر يك از دو مرام به زمينه‌هاى تفاهم و توافق دو گروه تكيه كند و در ايجاد وفاق بر اساس آيه كريمه‌ قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى‌ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ‌[٣] اقدام نمايد. اين دو حركت كه در امامت و شناخت مصداق آيات ولايت، مودت،