در شماره قبلى اين نوشتار از اين واقعيت تلخ سخن گفتيم كه مشكل اصلى جامعه بشرى، چه در گذشته و چه در حال حاضر، آن بود كه نمى‌خواسته يا نمى‌توانسته اراده تشريعى خداوند را بر سرنوشت خود حاكم ببيند، بنابراين، پيوسته از حوزه رهبرى انسانهاى معصوم و يا شاگردان حقيقى ايشان به محدوده رهبرى دانش خود ساخته و رهبرى راهبران غير الهى، و يا عوامفريبى كسانى چون ستارگان سينما و قهرمانان پوشالى ميدانهاى ورزشى، و يا سياستمداران و سرمايه‌داران كهنه كار به عرصه فرهنگ و هنر و اقتصاد و جامعه پردازى پناه برده است. و اينك در اين قسمت از بحث اين نكته را به آن مى‌افزاييم كه معضل ديگرى كه جامعه انسانى در اين اعصار با آن روبرو بوده، رفتار ناپسند وارثان شرايع نسبت به خود دين، كجرويها، التقاطها، تحريفها و كتمان حقايقى است كه از سوى خود اهل ديانت- اعم از صحابه پيامبران و تابعان و مؤمنان اعصار بعدى- صورت گرفته و كلمه توحيدى حق را با كلمه شيطانى باطل در هم آميخته است. و شايد بجرأت بتوان ادعا كرد كه ضربه‌اى كه از اين رهگذر بر نسل بشر فرود آمده، از ضربه بى‌دينان بمراتب كارى‌تر و آثار سوء آن در ميان جوامع بشرى خطر و پايندگى بيشترى داشته‌است.

شايد پذيرش اين نكته كه بى دينان در انحراف خلايق از دين راستين خدا، از دينداران سهمى بمراتب كمتر داشته‌اند در آغاز كمى دشوار بنمايد. حال آنكه بنا به تحليلى كه به خواست خدا، عرضه خواهيم كرد، قبول اين ادعا چندان هم دشوار نيست، چه اگر بى‌دينان در معارضه با امر قدسى از كل حقيقت دين- به عنوان يك واحد به هم پيوسته- چشم مى‌پوشند. در عين حال دستكم، محدوده انديشه‌هاى دينى و امر قُدسى، از آنچه از اين محدوده بيرون است، بالاجمال براى طالبان واضح، و راه دين در يك نگاه كلّى از راه كفر و بى دينى جداست. پس اگر فى‌المثل فردى سرخورده از تعاليم ضد فطرتِ بى دينان به ديندارى رو كرد، بالاجمال مى‌داند كه راه اين دين از راه مخالفان جداست، و جرگه مؤمنان از صف كافران سوا. امّا در حالتى كه اهل ايمان و بويژه خردمندان و صاحبان رأى و انديشمندان ايشان به فرموده خداوند متعال آنچه را حقّ است با باطل بياميزند يا در طريق رسيدن به حق از مسيرى باطل سير كنند، و يا زمينه نسخ و مسخ پنهان و تدريجى آموزه‌هاى دينى را چه در عرصه عقايد و چه در گستره وسيع احكام فراهم آورند، در اين چنين حالتى، نسل نو ايمان و نا آگاهى كه چهره نبى‌