ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٩ - نتيجه
درباره امام عصر (ع) ندارند و پرداختن اينگونه سيما بدين موضوع، سبب دامن زدن به بار احساسى و عاطفى موضوع مهدويت درجامعه مىگردد و درك نادرستى را به مخاطب القا مىكند.
در اين برنامه آيتمهاى آغاز برنامه، گفتارهنرمند، تشرف يافتگان خدمت امام عصر (ع)، نامهاى به امام عصر (ع)، نالههاى فراق، آواى انتظار و شعر انتظار هميشه نحوه ارايه احساسى و عاطفى داشتهاند. همچنين آيتم وله نيزبا ٨٩ درصد نحوه ارايه احساسى و عاطفى داشته است.
تنها آيتمهاى گفتوگو با كارشناس با ٩٧ درصد و نمايش بخشهايى از فيلمها يا شبكههاى آخرالزّمانى با ٥٨ درصد نحوه ارايه شناختى، استدلالى و معرفتى داشته است. آيتمهاى بوستان انتظار (معرفى كتاب) هميشه، و آيتمهاى معرفى سايتهاى مهدوى، ارتباطات مردمى و تبليغ با ٩٢ درصد نحوه ارايه اطلاع رسانى داشته اند.
ازسويىاين برنامه در قسمتهاى ويژهاى كه به ايام ولادت معصومين (ع)، اعياد يا مناسبتهاى حزن آور مذهبى اختصاص داشته، بيشترين زمان از كلّ برنامه را به آيتمهاى احساسى و عاطفى اختصاص داده است. به عبارتى اين برنامه درمناسبتهاى مختلف (شاد يا حزن آور) از رويكرد احساسى و عاطفى سودجسته است و بازنمايى اين برنامه در موضوع مهدويت به شكل احساسى و عاطفى بوده است.
بايد به اين نكته توجه داشت كه باور مهدوى در بين مخاطبان يك باور مستحكم است كه رسانه يا برنامههاى تلويزيونى آن را مىتوانند تقويت كنند و موجبات انس، شناخت و آگاهى بيشتر مخاطب را در زمينه مهدويت فراهم آورند.
اين مطلب را مستند مىكنيم به تحقيق باهنر كه ٣/ ٢ افراد جامعه ايران كه از رسانههاى مدرن (راديو وتلويزيون) استفاده مىكنند داراى علاقه بسيار به دين هستند و ٣/ ١ باقى مانده نيز به آن بى علاقه نيستند.[١]
از سويى رسانه ملى بايد براى بيان مباحث دينى و به خصوص مهدوى از «مدل آيينى» كه هدف نهايى آن به نمايش نهادن اعتقادات وبيان عواطف مشترك است، سودجويد.[٢] تلقى مدل آيينى از ارتباطات اين است كه به دنبال توزيع پيام درمكان و فضا نيست، بلكه مىخواهد جامعه را در زمان نگه دارد و عقايد مشترك را باز نمايى كند.[٣]
رويكرد آيينى ارتباط را در وهله اول نه به عنوان «پراكندن پيامها درفضا، بلكه نگهدارى جامعه در زمان» مىداند. دراين رويكرد ارتباطات «رساندن اطلاعات نيست، نماياندن افكارمشترك» است.[٤]
به طور كلّى مىتوان گفت نگاه آيينى نگاهى فرهنگى به ارتباطات دارد، نگاهى كه در جستجوى ارزشها و معانى است.[٥]
بنابراين رسانه ملى با استفاده از مدل آيينى و نظريه انتظار فعال مىتواند به يكپارچگى جامعه وگسترش پيوندهاى اجتماعى درراستاى انتظار فعال كمك نمايد. يعنى مهدويت و عشق به امام عصر (ع) تنها در موارد صرف آيينى چون حضور در جمكران يا دعاى ندبه صبحهاى جمعه يا صدقه و دعا براى سلامتى و تعجيل ظهور (درعين اينكه اين موارد بسيار مهم هستند)، خلاصه نشود.
از نكات مهم «مدل آيينى» توجه به ارتباط دو سويه بين مخاطب و فرستنده است با توجه به اين موضوع و در نظرگرفتن فرهنگ والاى مهدوى كه يك اعتقاد ريشه دار در بين مخاطبان است، برنامههاى مذهبى و به خصوص مهدوى تلويزيون بايد در ارايه خود از اين نحوه (مدل آيينى) كه نگاهى فرهنگى به ارتباطات دارد، استفاده نمايند.
از سويى توجه به نيازهاى مخاطب و گوناگونى آنها دراين مدل بسيارمورد توجه است. برنامه به سوى ظهور هم به دليل استفاده از امكاناتى چونايجاد سايت(www .zohoor .ir) و(www .zohoortv .com) ، استفاده از فكس و ايميل به شكل زنده در برنامه به مدل آيينى بسيار نزديك است.
اما طبق نتايج نظر سنجى مركز تحقيقات از برنامه «به سوى ظهور» ٧/ ٥٢ درصد بينندگان برنامه معتقدند برنامه «به سوى ظهور» درحدّ زيادى در پاسخگويى به سئوالات آنها در زمينه موضوع برنامه موفق بوده است. اما جالب توجه است كه كمترين ميزان اين نظرسنجى نيز به گفته مخاطبان مربوط به همين بخش است كه ضرورت ارتباط بيشتر با مخاطبان وتوجه به نظرات آنان را مىطلبد.
پس سيماى جمهورى اسلامى و سازندگان اين نوع برنامهها به جاى پر رنگ و برجسته نمودن مباحث احساسى بايد تلاش كنند سهم مباحث عقلى و اعتقادى را بالاتر ببرند و حتى اين مباحث را با توجه به مدل آيينى با مخاطبان به چالش بكشند تا موضوع مهدويت از حالت نمادين، سنتى و احساسى صرف خارج شود و مخاطبان در زمينه انتظار واقعى (انتظار فعال) به باور واعتقاد مشتركى رسيده و بدين سبب اين باور گسترش يافته و توسط رسانه بازنمايى شود، انتظار واقعىاى كه سبب شود مخاطبان در تمامى اركان زندگى خويش وجود امام (ع) را شاهد و ناظر اعمال خود ببينند به نحوى كه اين باور و انتظار اصيل در تمامى شئون اجتماعى، سياسى و .... تجلى يابد.
نتيجه
براساساين تحقيق پيشنهاد مىگردد:
- برنامههايى كه درباره امام عصر (ع) ساخته مىشوند براى مخاطبان خاصى تهيه گردند به عنوان مثال: براى كودكان، نوجوانان، جوانان و زنان ....
- سازندگاناين نوع برنامهها به غير از محتوا بايد در ارائه جذابيت تصويرى نيز بكوشند زيرا هر چقدر محتوا زيبا باشد اما نحوه ارائه رسانهاى نباشد، سبب مخاطب گريزى مىشود. اين مورد از عوامل مهم جذب مخاطب به سوى محتواهاى دينى است.
- به موضوع مهدويت درقالب سريالها و داستانها پرداخته و تشرفات موثق به شكل فيلم، كليپ و ... براى جوانان ساخته شود، البته با توجه به رعايت تمام محدوديتهاى شرعى كه براى نشان دادن چهره امام (ع) وجود دارد.
- بايد ساختارخشك برنامههاى مذهبى شكسته شود و