ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٧ - مهدويّت در صدا و سيما
انتظار موعود و حكومت عدالتگسترش از اعتقادات روشن و صريح همه مسلمانان است. مفهوم انتظار آماده شدن وفراهم سازى بستر حكومت عدالتگستر امام عصر (ع) است.
امام عصر (ع) به عنوان آخرين حجت، و امام حى و حاضر شاهد تمامىاعمال وكردار شيعيان هستند و به شيوهاى كاملًا پنهان و نامحسوس افراد را هدايت مىكنند. اينگونه نيست كه امامت حضرت ولى عصر (ع) بعد از ظهورشان آغاز شود بلكه هم اكنون درحال هدايت و راهنمايى افراد هستند و به تكاليف امامت خود عمل مىنمايند.
فرهنگ والاى مهدوى به عنوان اعتقادى ريشه دار، بنيادين واصيل درفرهنگ تشيع مطرح است تا جايى كه اين اعتقاد سبب بسيج عمومى و مقوم آيينها و انگيزههاى انسانى است. نمادى كه عامل عدالت خواهى و ظلم ستيزى جوامع شيعه در طول تاريخ بوده است.
جامعه شيعى ايران همواره در طول تاريخ، وجود امام عصر (ع) و انتظار فرج آن حضرت را به عنوان اصول اصلى خود برشمرده، و وجود آن حضرت را به عنوان امام و پيشواى دوازدهم پذيرفته و او را خاتم الاوصيا مىداند.
ايرانيان اين موضوع را به عنوان يكى از وجوه مميزه خود توسعه داده و حول انتظار ظهور آيينهاى بسيارى را سازمان داده و آن را به صورت يك اصل اصيل اعتقادى پروردهاند. اين اعتقاد كه عاملى تعيينكننده در تعريف وظايف اجتماعى- سياسى شيعيان در حيات دنيوى است، در اثر مواجهه با ايدئولوژىهاى گوناگون در دهههاى اخير نقشى اساسى در شكلدهى به بازنمودهاى دينى و جهت گيرىهاى فرهنگى و اجتماعى- سياسى ايرانيان ايفا كرده است.
جوامع شيعى براى ابلاغ وترويج اين ركن و اصل اساسى از هر امكانى استفاده كرده اند. با وجود اين بايد دقت داشت كه اهميت محورى اعتقاد مهدوى و انتظار امام عصر (ع)، نه تنها به شكل گيرى نظامات اعتقادى و عملى يكسان منتهى نشده است، بلكه خود موجب شكل گيرى و بروز عقايد و گرايشهاى متنوع و حتى متضاد در جامعه شيعى شده است.
انتظار امام عصر (ع) را در جوامع شيعى، در طول تاريخ مىتوان به دو گونه تقسيم نمود:[١]
الف) انتظار فعال: ديدگاه امام خمينى (ره) را شامل مىشود كه منتظران در آن وظيفه زمينه سازى ظهورامام (ع) را دارندكه در نهايت با ارايه نظريه ولايت فقيه توسط امام خمينى (ره) و رهبرى سياسى بلامنازعايشان منجر به تشكيل حكومت اسلامىدر ايران گرديد.
ب) انتظار غيرفعال: منتظران حضرت به غير از دعا براى تعجيل ظهور امام وظيفهاى ندارند و با دستنزدن به هيچ عمل و اقدامىدر رفع مشكلات زمان خود مىتوانند زمينه پرشدن جهان از ظلم و ستم را ايجاد كنند كه خود اين امر سبب تعجيل در ظهور ايشان مىگردد.
مرورى كوتاه بر جريانات فكرى و بازنمايىهاى اعتقادات مهدوى نشان مىدهد كه موضوع مهدويت تا مدتها مسكوت ماند تا اينكه در دهه ٦٠ به دليل در جريان بودن جنگ تحميلى، مهدويت در بطن جامعه و به شكل مفاهيم والاى معنوى چون شهادت و ... حضور يافت.
پس از دهه ٧٠ فعاليتها و جنبشهاى متنوعى در زمينه مهدويت درجامعه آغاز شد. اين فعاليتها در ابتدا بيشتر به شكل نشر آثار مكتوب حول محور منابع اعتقادى شيعه بودند. سپس برخى نويسندگان و فعّالان مهدوى اقدام به نوشتن كتابهايى درحوزه طرح ريزى استراتژى براى اركان مهم نظام اسلامى و افراد جامعه ازجمله مردم، جوانان و ... غيره كردند. ازجمله مهمترين نكات مورد توجه دراين نوشتارها وظايف منتظران و فرهنگ انتظار بود.
صداوسيماى جمهورى اسلامىنيز با تأخير به موضوع مهدويت پرداخته است. از حدود سالهاى ٧٤- ٧٥ برنامهاى با عنوان «انتظار سبز» از صداى جمهورى اسلامى پخش شد و برخى شبكههاى راديويى مانند راديو جوان و معارف در سالهاى اخير برنامههايى دراين زمينه توليد كرده اند[٢] اما درحوزه سيما اين موضوع با تأخير بيشترى يافت، تا آنكه در سالهاى اخير شاهديم كه سيماى جمهورى اسلامىايران به موضوع مهدويت بيشتر از گذشته توجه نموده است.
مرورى كوتاه بر برنامههاى پخش شده سيما نشان مىدهد كه ازحدود سال ١٣٨٠ سيماى جمهورى اسلامى، روند افزونترى را در پرداختن به موضوع مهدويت آغاز نموده است. البته درسالهاى گذشته نيز سيما بنابر روال هميشگى خود برنامههاى مناسبتى براى ايام نيمه شعبان و روزهاى جمعه تدارك ديده و پخش كرده است. همچنين در برنامه مذهبى خود قسمتها يا بخشهايى را به موضوع مهدويت اختصاص داده است.
اما بنا برآمارهاى سازمان صداوسيما كه نگارنده توانسته به آن دسترسى پيدا نمايد، مىتوان گفت، اولين و مهمترين برنامه اختصاصى مهدوى سيما كه براى اولين بار در سالهاى ٨٠ و ٨١ ساخته شد، سرى اول برنامه «به سوى ظهور» (به شكل ضبط شده) مىباشد كه درسالهاى بعد تاسرى چهارم آن نيز ادامه پيدا نمود و از شبكه دوم سيما پخش شد.
همچنين درسالهاى اخير برنامههايى مانند «پايان دوران» ازشبكه اول، چهل وادى تماشا، سريال پرده عشق ومشق انتظار از شبكه دو، مجموعه تركيبى موعود، سپهرى ديگر و صبح اميد ازشبكه چهار، مجموعه عطرعاشقى و برنامههاى پرسش و پاسخ، ميزگرد يا مجموعههايى چند قسمتى در زمينه مهدويت و امام عصر (ع) ساخته و پخش شده است. در حالى كه درسالهاى گذشته برنامههاى اختصاصى درباره اين موضوع كمتر ساخته مىشد.
چنانكه گفته شد، يكى از اصلىترين اينگونه برنامهها، برنامه «به سوى ظهور» است. اين برنامه، اولين برنامهاى است كه به صورت مستمر، خاص، غير مقطعى و در قالبى متفاوت از ديگر برنامههاى مشابه در مورد امام زمان (عج) و فرهنگ مهدويت (در شبكه دو و روزهاى جمعه) ساخته و پخش شده است. تاكنون چهار سرى (دو مجموعه ضبط شده و دو مجموعه زنده) از اين برنامه و در مدت زمانى حدوداً چهار سال پخش شده است و طبق اعلام مركز تحقيقات و مطالعات صدا و سيما جزء برنامههاى نسبتاً موفق و پربيننده