ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٠ - نسبى بودن ظاهر و باطن

اسرار امامت‌

سيدحسين نجيب محمد

ترجمه: ابوذر ياسرى‌

از حضرت امام صادق (ع) روايت شده است: «همانا امر ما همان حق و حق الحق، همان ظاهر و باطن باطن، همان سرّ و سرّ سر، و سرّ مستتر، و سرّ پوشيده به وسيله سرّ است.»[١]

ظاهر و باطن‌

هيچ شيئى در عالم وجود نيست مگر آن كه داراى ظاهرى و باطنى است. ظاهرش همان است كه براى همه انسان ها قابل درك است و باطنش آن چيزى است كه جز دارندگان عقل هاى فروزان، كه به ظاهر امور بسنده نكرده و از آن به عنوان راهى براى رسيدن به باطن و حقيقت استفاده مى كنند، از عهده درك آن برنمى آيند. ايشان همانانى هستند كه قرآن كريم از ايشان از عنوان اهل تفكر، تدبر، تعقل و صاحبان خرد نام برده است.

نسبى بودن ظاهر و باطن‌

وقتى كه ما در امور مختلف دقت مى كنيم درمى يابيم كه تفكيك ظاهر از باطن نسبت به انسان محدود، مطرح است. ولى [اين تفكيك‌] نسبت به خداوند متعال كه آگاه از عالم غيب و شهادت و عالم سر و خفاست، [معنا ندارد] زيرا خود فرموده است:

إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى‌.[٢]

اگر سخن به آوازگويى، او نهان (سرّ) و نهان تر (اخفى) را مى داند.

و مى فرمايد:

وَ أَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ.[٣]

و [اگر] سخن خود را پنهان داريد، يا آشكارش نماييد، در حقيقت وى به راز دل ها آگاه است.

بنابراين ظاهر و باطن جزء امور نسبى هستند. اما معناى رايج «سرّ» عبارت از چيزى‌