آن ها كار نداريم، و دسته دوم آن هايى بودند كه خليفه را مشروع نمى دانستند، و به او زكات نمى دادند. و در اعتراض هايشان دقيقاً نام حضرت على (ع) را مى بردند. ولى به هر حال براى حاكميت فرقى نمى كرد و به همه اين ها به عنوان مرتدان مى نگريست و با همه شان به يك شكل برخورد مى كرد. البته ابوبكر به شدت آن ها را سركوب كرد و عمر چندان با اين شدت برخورد موافق نبود و مى گفت اين ها فقط زكات نمى دهند و الا نماز مى خوانند ابوبكر هم در جواب مى گفت اگر به اندازه بند شترى زكات را به من ندهند گردنشان را مى زنم. مورخان هم همسو با حاكميت، همه اين ها را با يك چوب راندند و جنگ با آن ها را يك جنگ مشروع نشان دادند.

\* برخورد مهاجران و انصار، با اعلام خلافت ابوبكر چه بود؟

از همان سقيفه با اين انتخاب مخالفت شد و اختلافات و دسته بندى هاى زيادى پديد آمد و اصلًا روى اين شخصيت نظر نداشتند. در داخل مدينه هم وضع به همين منوال بود. كانون مخالفان در منزل حضرت فاطمه (س) شكل گرفت. نام هفده نفر از كسانى كه در آن جا متحصن شده بودند، در تواريخ ثبت شده است، قبايل يمنى در خارج مدينه هم اصلًا اين موضوع را نپذيرفتند چون گرايش علوى داشتند و به دست امام على (ع) مسلمان شده بودند و به واسطه آشنايى كامل با روحيات ايشان، آن حضرت را براى خلافت بسيار شايسته تر مى دانستند. يك سرى از قبايل هم حاميان حاكميت جديد بودند و نقش مؤثرى در تثبيت حكومت ابوبكر داشتند. خلاصه اين كه نظر واحد و يكسانى در اين رابطه وجود نداشت. در ابتداى جريان، مخالفان اين امر بسيار بيشتر از موافقان آن بودند.

\* بزرگان صحابه چه عكس العملى در برابر جريان خلافت جديد داشتند؟

صحابه دو طيف داشتند. يك طيف آن ها كه از اول در كنار حضرت على (ع) بودند و هميشه پيامبر (ص) از ايشان به شيعه على (ع) ياد مى كردند و مى فرمودند: «انّ هذا و شيعته هم الفائزون؛ او و شيعيانش رستگارانند».

آن ها مشخص اند چه كسانى هستند: «عمار ياسر»، «مقداد»، «سلمان» و «ابوذر» و يك عده هم ديگر شيعيان سياسى بودند و امثال زبير و طلحه سياسى كار بودند. در آن دوران پايشان هيچ جا نلنگيد ولى بعدها چنين معضلى فراوان از آن ها ديده شد. حساب اين ها بايد از شيعيان واقعى امام جدا شود.

دسته سوم كسانى بودند كه از اول ارادت چندانى به حضرت على (ع) نداشتند، مثل «عبدالرحمن بن عوف»، «سعدبن ابى وقاص»، «عثمان»، «ابوبكر» و ديگران.

مخالفان خلافت ابوبكر دو دسته بودند: شيعيان واقعى و شيعيان سياسى؛ كه شيعيان سياسى بعدها در دوره خلافت حضرت على (ع) به دنبال منافع خود بودند. در آن ايام چون نوعى جنگ و رقابت قبيله اى پيش آمده بود، آن ها دوست نداشتند قبيله اى مثل «تميم بن مره» به حكومت برسند و براى همين سراغ امام على (ع) كه از بنى هاشم بودند، آمدند. خيلى ها اين جانشينى را نپذيرفتند و خيلى ها هم اين خلافت را پذيرفتند.

\* واقعه حمله به خانه اميرالمؤمنين (ع) براى گرفتن بيعت و حوادث ناگوارى كه در ضمن آن نقل شده چه جايگاهى در متون روايى سنيّان دارد؟

اصل اين مطلب در متون منصفان اهل سنت نقل‌