ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٨ - جهان در بحران
زباله، علل اصلى آلودگى منابع زيرزمينى آب را تشكيل مىدهند.
در كشورهاى صنعتى كه زبالههاى آلوده و سمى بهطور معمول در منابع و تانكرهايى در زيرزمين دفن مىشوند، با گذشت زمان اين مواد به داخل زمين نشت مىكنند. به عنوان نمونه، مقامات محلى در منطقه سيلكون كاليفرنيا يعنى منطقهاى كه صنايع الكترونيكى زبالههاى خود را در تانكرهاى زيرزمينى دفن مىكنند، اعلام كردهاند كه در ٨٥ درصد موارد، مواد آلوده اين تانكرها، به داخل زمين نشت مىكنند. اين منطقه كه به عنوان بزرگترين محل تخليه زباله آمريكا شناخته مىشود، بيش از ديگر نقاط اين كشور برمنابع زيرزمينى آب تأثيرگذار است. امروزه ٦٠ درصد مواد سمى مايع يعنى ٣٤ ميليارد ليتر از حلالها، فلزات سنگين و مواد آلوده راديواكتيو مستقيماً به داخل زمين فرستاده مىشود. اگرچه به ظاهر اين مواد به اعماق زمين مىرود، اما بررسىها حكايت از آن دارد كه سفرههاى زيرزمينى آب در مناطق فلوريدا، تگزاس، اوهايو و اوكلاهاما به اين زبالهها آلوده شدهاند.
هماكنون شهرهاى متعددى از جهان همچون «شينانگ» در چين و «جيپور» در هند، به واسطه آلوده شدن و غيرقابل استفاده بودن سفرههاى زيرزمينىشان، به دنبال يافتن منابع جايگزين هستند. در «سانتاكرز» بوليوى كه منابع وسفرههاى زيرزمينى در نتيجه ورود سولفاتها، نيتراتها و كلريدهاى تخليه شده در اين مناطق آلوده شدهاند، آب بحرانى جدّى است.
در مناطقى كه استفاده از منابع جايگزين به سادگى مهيا نيست، استفاده از فيلترهاى تصفيه پيشرفته در حال رواج است كه البته در مناطقِ با آلودگى بالا، يقيناً صدها فيلتر بايستى بهكار گرفته شود تا دسترسى به آب قابل شرب ميسر گردد. امروزه تنها در «ميدوست» آمريكا، سالانه ٤٠٠ ميليون دلار صرفاً با هدف پاكيزه ساختن آب از يك ماده شيميايى يعنى «آترازين» كه معمولترين آفتكش وارد شده به منابع و سفرههاى زيرزمينى آب است، هزينه مىشود.
مهمترين نمونهها به مناطقى مربوط مىشود كه استفاده و تخليه مواد شيميايى در همين دهههاى اخير افزايش يافته است. به عنوان مثال، بررسى بيست و دو منطقه مهم صنعتى در هند حكايت از آن دارد كه سفرههاى آب زيرزمينى آنها ديگر قابل شرب نيست.
«جك بارباش» از جمله دانشمندان آمريكايى است كه در اينباره مىنويسد:
براى آنكه به بررسى منابع زيرزمينى آب بپردازيم، لازم نيست كه دست به آزمايشهاى هزينهآور بزنيم. كافى است تنها نگاهى به موادى بيندازيم كه در آن منطقه استفاده مىكنيم. مثلًا اگر بيست سال است كه در آن منطقه از «ددت» استفاده مىنماييم، به احتمال قريب به يقين، اين ماده از جمله موادى است كه در منابع زيرزمينى آب به راحتى قابل شناسايى است.
برخلاف رودخانهها، آلودگى منابع و سفرههاى زيرزمينى عمدتاً غيرقابل بازگشت است، چرا كه نوسازى آب در اعماق زمين در مقايسه با آبهاى سطحى، بسيار كند صورت مىگيرد، بررسىها بيانگر آن است، در حالىكه مدت زمان متوسط چرخه نوسازى آبهاى سطحى رودخانهها حدوداً بيست روز به طول مىانجامد، اما اين مدت زمان، در مورد آبهاى زيرزمينى به كندى صورت مىگيرد. همچنين درحالىكه بيشتر رودخانهها نهايتاً به آبهاى آزاد ختم مىشوند، اما اين منابع زيرزمينى با گذشت زمان، صرفاً به ذخاير آلوده آب تبديل مىشوند.
امروزه سفرههاى زيرزمينى، منبع اصلى تأمين آب شرب بيش از ٥/ ١ ميليارد نفر در سراسر جهان است. تنها در مورد «هانگ هواهاى» در شرق چين، يك سفره زيرزمينى، آب شرب مورد نياز ١٦٠ ميليون نفر را تأمين مىكند. تعدادى از بزرگترين شهرها در كشورهاى در حال توسعه همچون جاكارتا، داكا، ليما، مكزيكوسيتى و ... از جمله مناطقى هستند كه آب آشاميدنى آنها صرفا وابسته به چنين منابعى است. در مناطق روستايى هم كه سيستمهاى تامين آب پيشرفته نيست، اين منابع زيرزمينىاند كه تأمين كننده آب موردنياز مردم هستند. تنها در آمريكا، ٩٥ درصد روستاييان، آب شربشان را از منابع و سفرههاى زيرزمينى تأمين مىكنند.
امروزه در سراسر جهان، آبيارى با آبهاى شيرين در عرصه كشاورزى به عنوان يكى از مهمترين منابع تأمين آب محسوب مىشود كه هفتاد درصد حجم آبى را كه از چاهها و رودخانهها كشيده مىشود، در برمىگيرد. از سال ١٩٥٠ به بعد، شاهد گسترش چشمگيرى در چنين نوع كشاورزى بودهايم. در هند كه به عنوان مهمترين كشور با اين كشاورزى محسوب مىشود و سومين توليدكننده غلات است، تعداد لولهكشىهاى مخصوص كه در چاهها تعبيه شده تا آبهاى زيرزمينى را به مزارع منتقل كند، از ٣٠٠٠ مورد در سال ١٩٦٠ ناگهان به شش ميليون در سال ١٩٩٠ افزايش يافت. در حالىكه تعداد زمينهاى